Σύνοδος Συνεργασίας Σανγκάη: 25 χρόνια ιστορίας: παρόν και προοπτικές

Το 2026, η Σύνοδος Συνεργασίας Σανγκάη (ΣΟΣ) γιορτάζει τα 25 χρόνια από την ίδρυσή της. Δημιουργημένη το 2001 με βάση την «Πεντάτη Σανγκάη» (Ρωσία, Κίνα, Καζακστάν, Кирγιστάν, Τατζικιστάν), έχει εξελιχθεί σε την μεγαλύτερη περιφερειακή οργάνωση του κόσμου. Σήμερα η ΣΟΣ περιλαμβάνει 10 κράτη μέλη (Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Πακιστάν, Ιράν, Καζακστάν, Кирγιστάν, Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν, Μολδαβία), καθώς και 4 κράτη παρατηρητές και 13 συνεργάτες διάλογου. Η περιοχή της ΣΟΣ καλύπτει περίπου 40% του πληθυσμού της Γης και 20% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Δεκαπέντε χρόνια — η ηλικία της ωριμότητας. Τι έχει επιτευχθεί; Ποια είναι οι προκλήσεις και πού κινείται η οργάνωση;

Ιστορία: από τον αγώνα κατά του τρομοκρατισμού μέχρι την παγκόσμια πλατφόρμα

Η ΣΟΣ ξεκίνησε ως μηχανισμός επίλυσης διαφορών στις συνόρευες μεταξύ Κίνας και χωρών πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Μετά τους βομβαρδισμούς του 11 Σεπτεμβρίου 2001, ο έμφασης μεταφέρθηκε στην μάχη κατά των «τριών δυνάμεων κακιάς» (τρομοκρατία,分离主义, εξτρεμισμός). Το 2004 δημιουργήθηκε η Περιφερειακή Αντιτρομοκρατική Δομή (ΡΑТС). Το 2017 εισήχθησαν η Ινδία και το Πακιστάν, ενισχύοντας τον γεωπολιτικό βαρύτητα. Το 2023 εισήχθη το Ιράν, το 2024 η Μολδαβία. Σήμερα η ΣΟΣ είναι πλατφόρμα για συζήτηση για την ασφάλεια, την οικονομία, την ενέργεια, τον μεταφορικό τομέα και την πολιτισμική συνεργασία.

Οικονομική διάσταση: από έργα σε πραγματικά πράγματα

Η οικονομική ατζέντα της ΣΟΣ ήταν για πολλά χρόνια πίσω. Αλλά τα τελευταία χρόνια έχουν ξεκινήσει έργα: ο δρόμος μεταφοράς «Βορράς-Νότος», που συνδέει τη Ρωσία, το Ιράν, την Ινδία (μέσω του Κασπίου); η κατασκευή του αγωγού από τη Ρωσία στην Κίνα («Συμμετρία Σιβηρίας-2»; ακόμα συζητήσεις); η πρωτοβουλία του «Διαδρόμου και Δρόμου» της Κίνας τμηματικά συναντά τα συμφέροντα της ΣΟΣ. Δημιουργήθηκε ο Τράπεζα Ανάπτυξης ΣΟΣ (το 2025; δεν έχει λειτουργήσει ακόμα). Οι οικονομικές επιτυχίες είναι πιο скромνές από τις πολιτικές, αλλά υπάρχει δυναμική.

Ασφάλεια: επιτυχίες και αποτυχίες

Η ΡΑТС έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες κοινές άσκηση, έχει ανταλλάξει πληροφορίες αναγνώρισης, έχει αποτρέψει μερικές επιθέσεις. Ωστόσο, το πρόβλημα του Αφγανιστάν παραμένει: μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ, οι ταλιμπάν (καταπιεσμένοι στην Ρωσία) δεν αναγνωρίζονται, αλλά η ΣΟΣ αναγκάζεται να διαπραγματευτεί μαζί τους. Οι συνόρευες συγκρούσεις μεταξύ Ινδίας και Κίνας, η ένταση μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας — η ΣΟΣ δεν είναι η λύση, αλλά έχει δημιουργήσει κανάλια επικοινωνίας. Είναι σημαντικό ότι η οργάνωση δεν παρεμβαίνει στα εσωτερικά θέματα.

Εκταστική ανάπτυξη: πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα

Η είσοδος της Ινδίας, του Πακιστάν, του Ιράν, της Μολδαβίας έχει κάνει τη ΣΟΣ πιο εκπροσωπητική, αλλά και έχει διπλασιάσει την επίλυση αποφάσεων (κοινή συμφωνία). Εσωτερικές αντιφωνίες μεταξύ Ινδίας και Κίνας, Ρωσίας και Δύσης (μέσω της Μολδαβίας) μπορεί να εμποδίσει τη λειτουργία. Ωστόσο, οι ηγέτες βρίσκουν συμβιβασμούς. Το 2026 συζητείται η είσοδος της Τουρκίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Σαουδικής Αραβίας — αυτό θα κάνει τη ΣΟΣ έναν σοβαρό ανταγωνιστή του G7 και της NATO.

Πολιτισμική και ανθρωπιστική συνεργασία

Η ΣΟΣ οργανώνει φόρουμ νέων, φεστιβάλ, ακαδημαϊκούς ανταλλαγές. Δημιουργήθηκε η Ασоциация Πανεπιστημίων ΣΟΣ, πραγματοποιούνται αθλητικά παιχνίδια (ΣΟΣ-2025 στην Κίνα). Ωστόσο, η πολιτισμική κοντινότητα των λαών-μελών αφήνει κάτι να επιθυμητό. Η ρωσική και η κινέζικη είναι οι εργασιακοί γλώσσες, αλλά η αγγλική δεν είναι σε τιμή.

Προοπτικές: παγκόσμιος παίκτης ή περιφερειακός κύκλος

Η ΣΟΣ μπορεί να γίνει ένα από τα υποστήριγμα του πολυπολικού κόσμου. Για να το πετύχει αυτό, πρέπει να δημιουργήσει την ελεύθερη εμπορική ζώνη (ακόμα μη ρεαλιστικό), να αναπτύξει την μεταφορική υποδομή, να ενσωματώσει τις νομικές normes, να ενισχύσει τον ρόλο της στην επίλυση συγκρούσεων. Η σύγκριση με το BRICS (όπου υπάρχουν οι ίδιοι συμμετέχοντες) θολώνει την ατζέντα. Ωστόσο, η ΣΟΣ παραμένει σημαντική πλατφόρμα για τις συνάντησεις των ηγετών του «μη-Δύσης».

Ρόλος της Ρωσίας και της Κίνας

Η Ρωσία βλέπει στη ΣΟΣ αντιστάθμισμα του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, καθώς και πλατφόρμα για την προώθηση της ευρωασιατικής ενσωμάτωσης (ΕΑΕΣ). Η Κίνα χρησιμοποιεί τη ΣΟΣ για την υλοποίηση του «Διαδρόμου και Δρόμου», καθώς και για την αποτροπή των ΗΠΑ. Ο διπλωματικός διόλουμας της Μόσχας και του Πεκίνου είναι ο κινητήρας της οργάνωσης, αλλά οι μικρές χώρες ανησυχούν για τη домινάντ. Το 2026 το προεδρεύον κράτος περνάει στο Καζακστάν, δίνοντας ευκαιρία στις μεσαίες χώρες.

Προκλήσεις: χρηματοδότηση, γραφειοκρατία, εξωτερική πίεση

Η ΣΟΣ αντιμετωπίζει έλλειψη χρηματοοικονομικών εργαλείων (ο δικός της τράπεζα δεν έχει δημιουργηθεί). Ο γραφειοκρατικός σώμα είναι αδύναμος. Οι δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και του Ιράν δυσκολεύουν τις συναλλαγές σε δολάρια. Η μετάβαση στις εθνικές νομισματικές μονάδες (Ρούβλι, Γιουάν, Ρουπία, Ριάλ) είναι αργή. Η πολιτική πίεση από τις ΗΠΑ (οι οποίες θεωρούν τη ΣΟΣ απειλή) μπορεί να ενισχυθεί.

Δεκαπέντε χρόνια — η ηλικία όπου η οργάνωση πρέπει να δείξει πραγματικά αποτελέσματα. Η ΣΟΣ έχει ήδη γίνει αναγνωρισμένος διεθνής φορέας. Αλλά για να γίνει ο «ασιατικός ΕΕ», πρέπει να γίνει πολύ δουλειά. Ωστόσο, η κύρια της προτεραιότητα είναι να μην βιαστεί και να μην καταστρέψει ό,τι λειτουργεί. Γιατί το πιο σημαντικό στη ΣΟΣ είναι ο διάλογος.

Permanent link to this publication: