Τα πιο μοναδικά νέα χρόνια μάσκες: από την αρχαιότητα μέχρι τον αβάνγαρντ

Εισαγωγή: Η μάσκα ως εργαλείο μεταμόρφωσης του χρονότοπου

Η νέα χρόνια μάσκα δεν είναι απλώς στοιχείο καρναβαλικού ντύσματος, αλλά ένα σύνθετο κοινωνικοπολιτισμικό και ψυχολογικό αντικείμενο. Στο πλαίσιο του εορτασμού, που σηματοδοτεί την χρονική οριογραμμή, η μάσκα έχει τη λειτουργία του λιμinalνου αντικειμένου (κατά τον όρο του ανθρωπολόγου Βίκτορ Τέρνερ), που επιτρέπει στον φορέα να βγει από τα όρια της συνηθισμένης ταυτότητας και των κοινωνικών κανόνων. Είναι ένα εργαλείο ριτουαλικής μεταμόρφωσης, αποτρεπτικού των κακών πνευμάτων και συμβολικής «καύσης» του παλιού έτους. Επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μάσκες που βγαίνουν από τα όρια της τυποποιημένης παραγωγής και αντικατοπτρίζουν βαθινούς αρχέτυπα ή τεχνολογικούς τάσεις.

1. Αρχαίες και ριτουαλικές μάσκες: διάλογος με πνεύματα

Οι πιο μοναδικές από τη σύγχρονη άποψη μάσκες έχουν τις ρίζες τους στις αρχαιότερες τελετές του χειμερινού ηλίου.

• Μάσκες Krampus και Perchten (Αλπική περιοχή, Αυστρία, Βαυαρία). Αυτές οι μάσκες, που φοριούνται κατά τη διάρκεια του εορτασμού Krampusnacht (5 Δεκεμβρίου), είναι δεισιδαιμονικές, καλυμμένες με γούνα και με ρόγες, με βουβώνες ματια και μακρύ γλώσσο. Είναι αντιπολιτεία του Αγίου Νικολάου και συμβολίζουν τις σκοτεινές δυνάμεις του χειμώνα που πρέπει να εκδιωχθούν. Η κατασκευή τους είναι υψηλό καλλιτεχνικό έργο, που μεταδίδεται στις οικογένειες των ξυλογραφών. Ενδιαφέρον γεγονός: Οι ανθρωπολόγοι βλέπουν σε αυτές τις απομειώσεις των προχριστιανικών λατρειών, που σχετίζονται με τα πνεύματα της άγριας φύσης και των προγόνων (Perchten — από το όνομα της θεάς Περχτά). Ο ριτουαλικός εορτασμός με αυτές τις μάσκες είναι ο έλεγχος της χάος για την αποκατάσταση τάξης στο νέο έτος.

• Μάσκες Mummer (Αγγλία, Ιρλανδία). Οι συμμετέχοντες στα «μαμμερικά παρελάσεις» (π.χ. στο Ντέρμπιςάιρ) φορούν μάσκες από πάπια-μαζέλα ή υφή, συχνά με γροtesκικά-κακιά χαρακτηριστικά, συμπληρωμένες με στολές από κομμάτια και λάστιχα (Rag Suits). Η παράδοση έχει τις ρίζες της στις μεσαιωνικές λαϊκές παραστάσεις, όπου οι ντυμένοι (Guisers) παρουσιάζουν το πνεύμα του αποχωρούμενου έτους. Οι ενέργειές τους — θορυβώδεις, μερικές φορές τρομακτικές — είναι μαγικός ρitus εκδίωξης του παλιού χρόνου.

• Μάσκες Ο-σέκατσου (Ιαπωνία). Σε ορισμένους νέα χρόνια ριτουαλισμούς, όπως το Namahage (νησιά Οκα), οι άνδρες σε δαιμονικές μάσκες από ξύλο και σίδερο, με σακιά από σίδερο, επισκέπτονται τα σπίτια, τρομάζοντας τα παιδιά και τους αργούς. Το σκοπό τους δεν είναι να τιμωρήσουν, αλλά να ριτουαλικά «αφαιρέσουν» όλο το κακό πριν από την άφιξη του νέου έτους. Αυτό είναι παράδειγμα καταρρητικού της μάσκας, που καθαρίζει το χώρο.

2. Οι μάσκες ως προϊόντα ιστορικών και πολιτικών συγκρούσεων

• Μάσκες Σνέγκουροκ και Βάις Νικολάι του σοβιετικού τύπου. Στις δεκαετίες του 1930-1950 στην ΕΣΣΔ ήταν διαδεδομένες μάσκες από βαμβάκι, πάπια-μαζέλα και μαλλί, που απεικονίζουν τους κύριους νέα χρόνια ήρωες. Η «μοναδικότητά τους» σήμερα είναι η ιδεολογική τους φόρτωση και η ανήθικη αισθητική τους. Δεν κρύβουν, αντίθετα, κατασκευάζουν μια νέα, σοβιετική εορταστική ταυτότητα, αντικαθιστώντας τα θρησκευτικά εορταστικά μοτίβα. Αυτές οι μάσκες είναι εργαλείο προπαγάνδας του νέου τρόπου ζωής.

• Μάσκα Baby New Year (ΗΠΑ). Η δημοφιλής στις αρχές του 20ού αιώνα μάσκα του βρέφους με καπέλο, που συμβολίζει το νέο έτος, χρησιμοποιείται συχνά σε καρικατούρες και διαφημίσεις. Η μοναδικότητά της είναι η παιδική της απεικόνιση του χρόνου, την παρουσίαση του μέλλοντος ως καθαρό, αλλά αδύναμο αρχή, που χρειάζεται την φροντίδα του αποχωρούμενου «παλιού έτους» (απεικονιζόμενου ως γερασμένος άνδρας).

3. Τεχνολογικές και概念ualινοβητικές καινοτομίες

Η σύγχρονη εποχή γεννά μάσκες που χρησιμοποιούν τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες και αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες ανησυχίες και ελπίδες.

• Φωτοαποδοτικές (LED) και holographic μάσκες. Μετατρέπουν το πρόσωπο του φορέα σε δυναμικό οθόνη, που εμφανίζει μεταβαλλόμενα μοτίβα, σύμβολα ή حتى σύντομες αнимάσεις. Αυτή η μετατροπή της μάσκας από τον στατικό αντικείμενο σε έναν αλληλεπιδραστικό διαδίκτυο, που διαγράφει πλήρως τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά και αντικαθιστά τα με την ψηφιακή αβstraction. Αυτές οι μάσκες είναι δημοφιλείς σε τεχνολογικές πάρτι.

• Μάσκες βασισμένες σε βιομετρικά δεδομένα. Επικοινωνιακά έργα (π.χ. από τους βιοδιατρεπόμενους σχεδιαστές) προτείνουν τη δημιουργία μάσκας που αναπαράγει σε πραγματικό χρόνο τις φυσιολογικές παραμέτρους του φορέα: παλμό, θερμοκρασία, δραστηριότητα εγκεφάλου (EEG). Τα μοτίβα στη μάσκα αλλάζουν ανάλογα με την ψυχολογική κατάσταση, καθιστώντας το εσωτερικό εξωτερικό. Αυτή είναι η μάσκα-διαγνωστής, που μετατρέπει τον εορτασμό σε ένα perfromance αποκάλυψης.

• Μάσκες που φιλτράρουν την πραγματικότητα. Με την εμφάνιση της εμπλουτισμένης πραγματικότητας (AR) προέκυψε η ιδέα των μασκών-γυαλιών, που επιβάλλουν στο πρόσωπο μια ψηφιακή ταυτότητα, ορατή μόνο μέσω των κάμερων των smartphones ή ειδικών φακών. Αυτή είναι η υψηλότερη μορφή νέα χρόνια μάσκα, που αλλάζει όχι μόνο για τους άλλους, αλλά και για τον ίδιο μέσω της αλλαγής της πραγματικότητας που αντιλαμβάνεται.

4. Εκλογικές και διαμαρτυρικές μάσκες

Η απάντηση στις παγκόσμιες προκλήσεις έχει γεννήσει μάσκες από απρόσμενους υλικούς και με σαφή μήνυμα.

• Μάσκες από ανακυκλωμένα υλικά. Οι σχεδιαστές δημιουργούν τις μάσκες από παλιές κάρτες, ηλεκτρονικές πλακέτες, πλαστικές μπουκάλια, που έχουν εκπέσει σε χρήση, και ημερολόγια του προηγούμενου έτους. Αυτή είναι η μάσκα-manifesto, όπου το υλικό μιλάει απευθείας για το πρόβλημα των αποβλήτων και της ανακύκλωσης του χρόνου.

• Μάσκες-αλληγορίες. Για παράδειγμα, μάσκα σε μορφή λιωμένου παγετού, καπνισμένου πόλης ή ιού (ιδιαίτερα σημαντική στην εποχή της πανδημίας). Ο φορέας μιας τέτοιας μάσκας την νέα χρόνια συμβολικά «θαμνει» τις κύριες απειλές του προηγούμενου έτους, μετατρέποντας τον εορτασμό σε ένα akt σκέψης και συλλογικού exorcism των φόβων.

Συμπέρασμα: Η μάσκα ως καθρέφτης της εποχής

Η εξέλιξη της νέα χρόνια μάσκας από το ξύλινο πρόσωπο του αλπικού δαιμονίου μέχρι τον φωτοαποδοτικό οθόνη δείχνει την αλλαγή των σχέσεων του ανθρώπου με τον χρόνο, την κοινωνία και τις τεχνολογίες. Αν η αρχαία μάσκα ήταν μέσο διάλογου με τις άγνωστες δυνάμεις της φύσης και η σοβιετική — εργαλείο ιδεολογικής συνοχής, τότε η σύγχρονη μοναδική μάσκα γίνεται όλο και πιο συχνά ένας προσωπικός μέσος έκφρασης, ψηφιακός protesis της ταυτότητας ή ένας οικολογικός χειρονομία. Η μοναδικότητά της είναι πάντα ένα σύμπτωμα: πολιτισμικής αντίστασης, τεχνολογικής ουτοπίας ή ύπαρξης ανησυχίας. Ο φορέας μιας τέτοιας μάσκας την ώρα του κουραντίου, κάνει έναν αρχαίο, αλλά πάντα σημαντικό ρitus: όχι απλώς κρύβει το πρόσωπο του, αλλά παρουσιάζει στον κόσμο ένα νέο — αν και για μια νύχτα — εικόνα του εαυτού του και της εποχής του.

Permanent link to this publication: