Χαίμ Σούτιν και Άλβερτ Μπάρνς: συναντήσεις μεγάλου και προφήτη, που άλλαξε τη τύχη

Εισαγωγή: ένα κρίσιμο σημείο στη τύχη του καλλιτέχνη

Η συνάντηση και η συνέχεια της υποστήριξης από τον αμερικανικό συλλέκτη και mecénas Άλβερτ Μπάρνς (1872–1951) έγινε ένα καθοριστικό γεγονός για τον Χαίμ Σούτιν (1893–1943), που τον σώσε από τη φτώχεια και το φθόρο. Αυτό το σύνδεσμο, που υλοποιήθηκε το 1922–1923, είναι ένα κλασικό παράδειγμα того πώς η θέληση, ο γούστος και οι οικονομικές δυνατότητες ενός ανθρώπου μπορούν όχι μόνο να υποστηρίξουν, αλλά και να φέρουν στην κοινή αναγνώριση έναν génio που ήταν για πολλά χρόνια στην σκιά. Η ιστορία των σχέσεων τους ξεπερνά τη απλή συναλλαγή αγοράς-πώλησης, μετατρέποντας τη σε ένα θέμα αναγνώρισης, υποστήριξης και στρατηγικής διαμόρφωσης της καλλιτεχνικής φήμης.

Άλβερτ Μπάρνς: ο καινοτόμος συλλέκτης

Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της παρέμβασης του, πρέπει να μάθουμε την προσωπικότητα του Μπάρνς. Μεγισθάνησε από την εφεύρεση του αντισηπτικού «Αργύρολ», δεν ήταν απλώς συλλέκτης έργων τέχνης, αλλά και σθεναίος, ανεξάρτητος και συχνά σκανδαλωμένος θεωρητής τέχνης. Η προσέγγισή του ήταν ριζική:

Στροφή στην καινοτομία: Αντίθετα από τις консервативτικές προτιμήσεις των αμερικανικών νέων πλουσίων, συλλέγοντας έργα σύγχρονων γαλλικών καλλιτεχνών - Ρενουάρ, Σεζάν, Ματίς, Πικάσο.

Παιδαγωγική αποστολή: Δημιούργησε το Ίδρυμα Μπάρνς στη Μέριον (πρόπορος της Φιλαδέλφειας) το 1922, όχι ως μουσείο για την ελίτ, αλλά ως εκπαιδευτικό ίδρυμα για τους εργάτες και τους φοιτητές, όπου οι πίνακες��ιόταν σύμφωνα με τα δικά του, εσωτερικά αισθητικά, принципια ανσάμπουλ, και όχι χρονολογικά.

Αυτονομία και σύγκρουση: Ο Μπάρνς εχθρεύτηκε τον καλλιτεχνικό ιστό, τους μουσείους και τους κριτικούς. Οι αποφάσεις του βασίζονταν σε προσωπικό, σχεδόν προφητικό ένστικτο.

«Η ανακάλυψη» του Σούτιν: το 1923

Το 1922–1923, ο Μπάρνς, που ήδη συλλέγοντας έργα του Μόδιλιάνι, επισκέφτηκε ξανά το Παρίσι για να αναζητήσει νέες ονομασίες. Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη εκδοχή, η προσοχή του έγινε στο Σούτιν από τον αgent του, τον πωλητή στο Παρίσι Πωλ Γκιγιόμ, ή, πιο ρομαντικά, ο Μόδιλιάνι είπε στο Μπάρνς για τον γιγαντιαίο φίλο του αρκετά χρόνια πριν. Ποιονδήποτε και αν είναι, ο Μπάρνς επισκέφτηκε την αθλιή γκαλερί του Σούτιν στην οδό Σεν-Γκαττάρ. Τις γροθιές που είδε εκεί - ογκώδεις λευκές επιφάνειες, τα γνωστά «τουσιάν», τα πορτραίτα γραμμένα με έντονη ένταση - τον έφτιαξε σε ολοκληρωτική έκπληξη. Ο Μπάρνς, με το ενδιαφέρον του για την έκφραση και την συναισθηματική δύναμη, αμέσως αναγνώρισε τον Σούτιν ως γénio στο επίπεδο του Ρέμπραντ και του Γκόγια.

Η μεγάλη αγορά: οικονομική και συμβολική σωτηρία

Η απόφαση του Μπάρνς ήταν άμεση και τεράστια. Αγοράστηκε από τον Σούτιν σχεδόν 50 (σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, μέχρι 100) έργα - σχεδόν ό,τι ήταν στη γκαλερί του. Η αξία της συναλλαγής εκτιμάται διαφορετικά (από 3.000 έως 30.000 φράγκα), αλλά για τον Σούτιν, που μέχρι τότε δυσκολεύονταν να βγάλει τα προς το ζην και συχνά πληρώνοντας στους ιδιοκτήτες και τους πωλητές των πινάκων, αυτό ήταν πλούτος. Σε ένα μόνο ημέρα μετατράπηκε από έναν φτωχό καλλιτέχνη σε έναν άνθρωπο με σημαντικό τραπεζικό λογαριασμό.

Πνευματικός αντίκτυπος: Για τον νευρικό και αισθησιακό Σούτιν, η αγορά του Μπάρνς ήταν ένας αίτημα απόλυτης αναγνώρισης που περίμενε περισσότερο από δέκα χρόνια. Αυτό ενίσχυσε την εμπιστοσύνη του στον εαυτό του.

Πρακτικές συνέπειες: Μπόρεσε να μετακομίσει σε μια καλή γκαλερί, να αγοράσει ποιοτικές υλικές, να найμητέ μια μοντέλο και حتى να αποκτήσει έναν πατρόνα στην προσωή του Λεοπόλντ Ζβόροβσκι (αυτόν που φρόντισε τον Μόδιλιάνι).

Η συλλογή Μπάρνς ως «μουσείο Σούτιν»

Ο Μπάρνς δεν αγοράστηκε απλώς έργα - έκανε τον Σούτιν τον κεντρικό καλλιτέχνη της συλλογής του, τοποθετώντας τον στο ίδιο επίπεδο με τον Μάτις και τον Σεζάν. Σήμερα το Ίδρυμα Μπάρνς κατέχει το μεγαλύτερο παγκόσμιο συλλογή έργων του Σούτιν - περισσότερα από 20 ζωγραφικά έργα και πολλές εικόνες. Μεταξύ αυτών:

«Γυναίκα που εισέρχεται στο νερό» (περίπου 1931)

«Κοπέλα καθαριστριάς» (περίπου 1927)

«Κοπέλα με ζαχαροπλαστείο» (περίπου 1922-1923)

«Νατουρμώρ με γαρίδες» (περίπου 1916)

«Πейζαζ στη Σαρτρέ» (περίπου 1934)

Ο Μπάρνς τα έβγαλε σε προσεκτικά σχεδιασμένα ανσάμπουλ, π.χ. δίπλα στον Ελ Γκρέκο ή στους παλιούς μάστορες, τονίζοντας τη σύνδεση με την μεγάλη παράδοση. Για το αμερικανικό κοινό, που άνοιξε για πρώτη φορά στην ευρωπαϊκή μοντέρνα τέχνη, ο Σούτιν έγινε ένα από τα κύρια ανοίγματα λόγω του Μπάρνς.

Σχέσεις «προστάτης-καλλιτέχνης»: απόσταση και σεβασμός

Διαφορετικά από πολλούς mecénas, ο Μπάρνς δεν προσπάθησε να επηρεάσει την τέχνη του Σούτιν, να του επιβάλλει θέματα ή στυλ. Αγοράστηκε έναν ήδη αναπτυγμένο καλλιτέχνη και τον σεβόταν την αυτονομία του. Οι σχέσεις τους δεν ήταν κοντινή φιλία, αλλά οικοδομήθηκαν σε βάθος σεβασμού. Ο Μπάρνς αγοράζοντας τα νέα έργα του Σούτιν και στα επόμενα χρόνια, εξασφάλισε μια σταθερή εισόδημα. Έγινε για τον Σούτιν ένας εγγυητής, ένα «πίσω στήριγμα», που του επέτρεψε να εργάζεται σχετικά ήρεμα στα έτη 1920–1930, χωρίς να σκέφτεται για το φαγητό.

Μακροπρόθεσμη επίδραση στη φήμη του Σούτιν

Ο ρόλος του Μπάρνς ξεπερνά την οικονομική βοήθεια.

Λεγιταμοποίηση στη επαγγελματική κοινότητα: Η μεγάλη αγορά από έναν αξιόπιστο συλλέκτη έκανε τους άλλους πωλητές και κριτικούς να δώσουν σοβαρό ενδιαφέρον στον Σούτιν. Μετά τον Μπάρνς, ακολούθησαν και άλλοι συλλέκτες.

Φόρτωση της αμερικανικής φήμης: Το Ίδρυμα Μπάρνς έγινε το κύριο παράθυρο στην τέχνη του Σούτιν για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν μέσω της συλλογής Μπάρνς που οι μελλοντικοί αμερικανικοί εκφραστικοί καλλιτέχνες, όπως ο Βίλλεμ ντε Κούνινγκ και ο Τζέξον Πολ洛克, είδαν στην υφή και το χειρισμό του την προερχόμενη αβστροκλασική.

Συντήρηση του κληρονομένου: Αγοράζοντας και διατηρώντας έναν τεράστιο όγκο έργων από την πρώιμη και τη ραχοκοκαλιά της περιόδου, ο Μπάρνς στην πραγματικότητα τους σώσε από την πιθανή απώλεια, την καταστροφή ή τη διάσπαση.

Ενδιαφέρουσα πληροφορία: Ο Σούτιν στο σπίτι του Μπάρνς

Ο Μπάρνς τόσο εκτιμούσε τον Σούτιν, ώστε έβαλε τα έργα του όχι μόνο στο ίδρυμα, αλλά και στο δικό του σπίτι. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, μπορούσε να παρακολουθεί τα έργα για μεγάλο χρονικό διάστημα, σκέφτοντας για τη σύνδεση του χρώματος και της συναισθηματικής έκφρασης. Έγραψε για τον Σούτιν ως καλλιτέχνη που «μετατρέπει τη ύλη στο φως» - η υψηλότερη αξιολόγηση από κάποιον που είδε το παν.

Συμπέρασμα: ένα έργο πίστης που άλλαξε την ιστορία της τέχνης

Η ιστορία των σχέσεων του Χαίμ Σούτιν και του Άλβερτ Μπάρνς είναι μια ιστορία σωτηρίας, που δεν βασίζεται στη φιλανθρωπία, αλλά στη βαθιά αισθητική και νοητική αντίληψη. Ο Μπάρνς δεν « βοήθησε τον φτωχό καλλιτέχνη» - επένδυσε σε αυτό που πίστευε ότι ήταν génio, ακολουθώντας το αδιάκοπο ένστικτό του. Η αγορά του ήταν ένας απρόσμενος έργο πίστης που έβγαλε τον Σούτιν από τη σκιά, του έδωσε τους πόρους για την ανάπτυξη και τον έγραψε για πάντα στο πανtheon των μεγάλων καλλιτεχνών του 20ου αιώνα.
Η συμμαχία τους συμβολίζει έναν από τους λίγους και ιδανικούς σενάρια συνεργασίας μεταξύ génio και mecénas: ο πρώτος αποκτά ελευθερία και αναγνώριση, ο δεύτερος την ευκαιρία να γίνει μέρος της ιστορίας, ανοίγοντας και διατηρώντας αυτή την ελευθερία για τον κόσμο. Χωρίς τον Μπάρνς, ο Σούτιν μπορεί να παρέμενε μια μαργινάλια λегенда του Μονπαρνάς; Χωρίς τον Σούτιν, η συλλογή Μπάρνς θα έλειπε από έναν από τους πιο ισχυρούς και προκλητικούς του ακεραιώματα.

Permanent link to this publication: