Σύγγνεφο — αυτό δεν είναι απλά «πρόσθεσε». Είναι σιλικόνη που ενώνει τις ανθρώπινες σχέσεις. Στις διαφορετικές κουλτούρες οι ελεύθεροι χρόνοι αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο: σε κάποιες περιπτώσεις είναι ριτύς, σε άλλες — έκφραση αδυναμίας, σε άλλες — νομικό έγγραφο. Αλλά τι είναι η συγγνώμη από την άποψη της ηθικής, της ψυχολογίας και ακόμα της πολιτικής; Γιατί κάποιοι άνθρωποι συγγνώμηνται εκατό φορές την ημέρα, ενώ άλλοι δεν μπορούν να βγάλουν το «πρόσθεσε» ακόμα και με κόστος της διάσπασης των σχέσεων; Και μπορείς να μάθεις να συγγνώμηνται σωστά; Ας εξετάσουμε πιο βαθιά.

Η συγγνώμη ως κουλτούρ κώδικας

Στο Ιαπωνία η συγγνώμη είναι μια ολόκληρη φιλοσοφία. Υπάρχουν διαφορετικές βαθμοί βαθιάς κάμψης, διαφορετική λεξιλογία για συγγνώμη σε ίσο, αρχηγό ή υπαξιωματικό. Η συγγνώμη σημαίνει την αποκατάσταση της ομοιομορφίας, «την αποκατάσταση του προσώπου». Στην Αγγλία το «συγγνώμη» λέγεται ακόμα και όταν χτυπήσεις το πόδι σου. Είναι ένας τρόπος για να γυαλιστεί η κοινωνική τριβή. Στη Ρωσία οι συγγνώμες συχνά αντιμετωπίζονται ως αναγνώριση της δικής σου αδυναμίας: «ο δυνατός δεν συγγνώμηνται». Εδώ και η δημοφιλής φράση: «συγγνώμην» αντί για «πρόσθεσε» — ως προσπάθεια αποφυγής της άμεσης ευθύνης. Ο κουλτούρ κώδικας καθορίζει πόσο εύκολα μας δίνονται αυτά τα λόγια.

Γιατί δεν συγγνώμηνται

Οι αιτίες είναι διαφορετικές. Αυτοεγκατάληψη («δεν είμαι ένοχος»). Φόβος να χάσουν την αξιοπιστία τους («αν συγγνώμηνται, οι υπάλληλοι θα σταματήσουν να σε εκτιμούν»). Η αίσθηση ότι η συγγνώμη θα υποτιμήσει την δικαιοσύνη σου («αυτός πρώτος άρχισε»). Παιδικές τραύματα: αν στο παρελθόν τιμωρήθηκαν για συγγνώμηνες, ο άνθρωπος απορροφά ότι η αίτηση συγγνώμης είναι επικίνδυνη. Τέλος, η ψυχολογική προστασία: ο άνθρωπος ταυτίζεται τόσο με την πράξη του, που η συγγνώμη για αυτόν είναι ίση με την αυτοκαταστροφή. Η αδυναμία να συγγνώμηνται δεν είναι χαρακτηριστικό, αλλά ένα πρόβλημα που μπορεί να λυθεί.

Συγγνώμες στο εμπόριο και στην πολιτική

Οι δημόσιες συγγνώμες του CEO μιας εταιρείας για κατεστραμμένο προϊόν ή του πολιτικού για σκάνδαλο διαφθοράς είναι στρατηγική κίνηση. Οι σωστά διατυπωμένες συγγνώμες μπορούν να σώσουν την αξιοπιστία. Οι λάθος — να την καταστρέψουν. Παραδείγματα: οι συγγνώμες του Μπilla Κλίντον για τις σχέσεις με την Monica Lewinsky (μη ειλικρινείς, με δικηγόρους) αντί για τις συγγνώμες του πρωθυπουργού του Καναδά για την μεταχείριση των Ιαπώνων κατά τη διάρκεια του πολέμου (μετά από δεκαετίες). Οι δημόσιες συγγνώμες περιλαμβάνουν τη φόρμουλα: αναγνώριση λάθους, εξήγηση (μη δικαιολογία), έκφραση λυπάμαι, υποσχόμενος να διορθώσω, συγκεκριμένες ενέργειες. Χωρίς τον τελευταίο παράγοντα είναι απλώς σάλο αέρα.

Ψυχολογία αυθεντικών συγγνώμων

Τι κάνει τη συγγνώμη αυθεντική; Τέσσερα στοιχεία: 1) αναγνώριση της ευθύνης σου («έκανα αυτό, όχι οι συνθήκες»); 2) κατανόηση γιατί αυτό ήταν λάθος («ορατώ ότι οι λέξεις μου προκάλεσαν πόνο»); 3) έκφραση λυπάμαι («συγγνώμη μου»); 4) υποσχόμενος να μην το επαναλάβω («θα προσπαθήσω να μην το κάνω ξανά»). Και το πιο σημαντικό — χωρίς όρους: «συγγνώμη, αλλά αν δεν…» δεν είναι συγγνώμη, αλλά κατηγορία. Επίσης σημαντικός είναι ο μη-verbάλλης λόγο: οπτική επαφή, ανοιχτή στάση, ειλικρινής τόνος.

Συγγνώμες και συγγνώμη: διαφορετικά πράγματα

Συγγνώμην για να μας συγχωρήσουν. Αλλά η συγγνώμη δεν είναι διασφαλισμένη. Και αυτό είναι φυσιολογικό. Η συγγνώμη είναι δώρο του ανθρώπου που έχει πληγεί. Ο άνθρωπος μπορεί να αποδεχτεί τις συγγνώμες, αλλά να μην συγχωρήσει. ή να μην το αποδεχτεί. Η αυθεντική συγγνώμη δεν απαιτεί συγγνώμη, απελευθερώνει τον συγγνώμηντα από τον φόρτο της αμαρτίας. Ωστόσο, αν συγγνώμηνες και δεν σε συγχώρησαν, αυτό δεν σημαίνει ότι έκανα την κακή συγγνώμη. Έκανα την δική μου πλευρά της εργασίας.

Γενετικά στοιχεία συγγνώμης

Οι έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες συγγνώμηνται πιο συχνά από τους άνδρες. Αλλά όχι επειδή κάνουν περισσότερα λάθη, αλλά επειδή έχουν χαμηλότερο όριο αίσθησης του «αποτυπώματος». Οι άνδρες συχνά δεν βλέπουν το πρόβλημα εκεί που η γυναίκα το θεωρεί προσβλητικό. Επιπλέον, οι άνδρες φοβούνται ότι οι συγγνώμες θα υπονομεύσουν την θέση τους. Αυτό σχετίζεται με την κοινωνική πίεση: «ο άνδρας πρέπει να είναι δυνατός». Στα υγιείς σχέσεις οι γενετικοί στερεότυποι ξεπερνιούνται: και οι δύο συνεργάτες μαθαίνουν να λένε «συγγνώμη».

Πώς να μάθεις να συγγνώμηνται

Αν καταλαβαίνεις ότι σου είναι δύσκολο να συγγνώμηνται, ξεκίνα从小. Συγγνώμη για την καθυστέρηση στην συνάντηση, για την απροσεξία, για τον σκληρό τόνο. Αίσθησε ότι ο κόσμος δεν κατέρρευσε. Χρησιμοποίησε την τεχνική των «I-messages»: «Συγγνώμη που έριξα, ήμουν λάθος». Μην προσθέτεις «αλλά». Πομπόνε στον καθρέφτη. Και θυμήσου: η συγγνώμη δεν είναι κατανάλωση, αλλά έκφραση σεβασμού στον άλλον και στον εαυτό σου. Όσο πιο υψηλή είναι η αυτοεκτίμηση, τόσο πιο εύκολα αναγνωρίζεις τα λάθη.

Πότε δεν πρέπει να συγγνώμηνται

Οι συγγνώμες μπορούν να είναι τοξικές. Οι συνεχώς συγγνώμηντες άνθρωποι (σύνδρομο «εγώ-υπεύθυνος-για-όλα») ενοχλούν τους γύρω τους και βιώνουν την χαμηλή αυτοεκτίμηση. Δεν πρέπει να συγγνώμηνται για τα συναισθήματά σου («συγγνώμη που είμαι λυπημένος»), για τις ορίσματα σου («συγγνώμη, δεν μπορώ να εργαστώ σήμερα»), για την εμφάνισή σου, για το ότι υπάρχεις. Οι συγγνώμες πρέπει να είναι ανάλογες με το αδίκημα. Αν συγγνώμηνες εκατό φορές την ημέρα — αυτό δεν είναι κουλτούρα, αλλά νευρωσία.

Οι συγγνώμες είναι τέχνη που δεν την έχεις όλοι. Αλλά μπορείς να την μάθεις. Απαιτεί θάρρος, ειλικρίνεια και ευάλωτητα. Σε έναν κόσμο όπου όλοι μάχονται για την δικαιοσύνη τους, η ικανότητα να πεις «συγγνώμη» είναι έκφραση δύναμης, όχι αδυναμίας. Γιατί ο δυνατός δεν φοβάται να αναγνωρίσει ότι είναι λάθος. Προσπάθησε σήμερα να συγγνώμηνται σε κάποιον που το έπρεπε πολύ καιρό πριν. Και αίσθησε πώς θα πέσει το βαρύ φορτίο από το στήθος σου.

Permanent link to this publication: