Θέματα των Χριστουγέννων στη ξένη λογοτεχνία και κινηματογράφο: από τον γοτικό τρόμο στο Χριστουγεννικό θαύμα

Εισαγωγή: Διπλή αναγνώριση των Χριστουγέννων — από τον παγανισμό φόβου στην χριστιανική ελεημοσύνη

Ο χριστουγεννικός διάστημα (από την Γενέθλιο μέχρι την Επέτειο της Κρίσης) στη δυτική κουλτούρα, ειδικά στην αγγλόφωνη παράδοση, έχει γεννήσει έναν μοναδικό είδος — την «χριστουγεννική ιστορία πνευματών» (Christmas ghost story). Η ιδιαιτερότητα του είναι η βαθιά σύνδεση δύο αρχετύπων: του παγανιστικού φόβου για τον «θinness» κόσμο, όταν η γραμμή μεταξύ των ζώντων και των νεκρών εξασθενεύει, και του χριστιανικού ιδανικού της ελεημοσύνης, της μετανοίας και της οικογενειακής ζεστασιάς. Αυτή η σύνδεση δημιουργεί μια ισχυρή δραματουργική κατσαρόλα, όπου η προσωπική μεταμόρφωση του ήρωα συχνά συμβαίνει μέσω της συνάντησης με τον υπερφυσικό.

Λογοτεχνικός κανών: βικτωριανοί φάντες και ηθική διδασκαλία

Ο χρυσός αιώνας του χριστουγεννικού θέματος είναι η βικτωριανή Αγγλία. Η παράδοση να διηγούνται τρομακτικές ιστορίες στο κάικο το Χριστούγεννα έγινε δημοφιλής ακριβώς τότε, βρήκε αντανάκλαση στην περιοδική έκδοση.

Χάρολντ Ντικένς — «Χριστουγεννική Ζωή σε Προφορές» (1843). Αυτό το κείμενο είναι ο λίθος-ουρανοξύστης του είδους. Εδώ η χριστουγεννική μυστηριωδία (τέσσερις φάντες) εξυπηρετεί όχι τον τρόμο, αλλά την ηθική και ηθική μεταμόρφωση του καπιταλιστή Εμπνεϊζερ Σκρότζ. Ο Ντικένς εξυπηρετήθηκε με виртуόζη να συνδυάζει τη γοτική ατμόσφαιρα (φάντασμα του Μαρλί, όραμα) με κοινωνική κριτική και καθαρή χριστιανική ηθική για την ανάγκη της καλοσύνης, της щедρότητας και των οικογενειακών αξιών. Αυτό δεν είναι μια ιστορία για φάντες, αλλά μια ιστορία για την αποκατάσταση της ψυχής, όπου το υπερφυσικό δρα ως καταλύτης.

«Ο Βραχίονας του Ψυγείου» («The Turn of the Screw», 1898) του Χένρι Τζέιμς. Αν και μορφικά δεν είναι χριστουγεννική ιστορία, γράφτηκε για τον χριστουγεννικό τύπο του περιοδικού και διαβάζεται εντός αυτής της παράδοσης. Ο Τζέιμς φτάνει στο ψυχολογικό επίπεδο του είδους: οι φάντες της νяνογουβερνάντας και του καμεράντη μπορεί να είναι τόσο πραγματικές υπερφυσικές οντότητες όσο και προϊόντα ψυχικής διαταραχής της νέας νυφής. Ο χριστουγεννικός μοτίβος της «διαβρωμένης σύνολης» λειτουργεί εδώ για τη δημιουργία παρανοίας και αβεβαιότητας, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη φύση του κακού.

Ο Μ. Ρ. Τζέιμς είναι ο μάστερ του «αντικαταρρακτικού τρόμου». Οι ιστορίες του, πολλές από τις οποίες διαβάζονται στο Χριστούγεννα στο Κέμπριτζ, έγιναν η κορυφαία πρότυπο. Στη «Ιστορία για την χαμένη σκιά» ή «Η Βιτρώ από την εκκλησιαστική ύλη» («The Ash-tree»), ο φάντας δεν είναι για διδασκαλία, αλλά για αναπόφευκτη και σκληρή τιμωρία, συχνά προκαλούμενη από την περιέργεια ή τη παραβίαση αρχαίων taboo από τον ερευνητή-αντικαταρρακτικό. Οι χριστουγεννικές ιστορίες του είναι επιστροφή στον προχριστιανικό, αρχαίο φόβο για τον μισαλλόδοξο και τον αλογικό υπερφυσικό.

Κινηματογράφος: η εξέλιξη από την ηθική στην νοσταλγία και το μεταμοντέρνο

Ο κινηματογράφος έχει κληρονομήσει και μεταμορφώσει τις λογοτεχνικές παραδόσεις, μετακινώντας τους βραχίονες.

Κλασικός Χόλιγουντ και οικογενειακές αξίες:

«Αυτή η όμορφη ζωή» (It's a Wonderful Life, 1946) του Φρανκ Κάπρα. Προямέας της δικενσικής παράδοσης. Ο άγγελος-προστάτης (αντί για φάντασμα) δείχνει στον ήρωα πώς θα ήταν ο κόσμος χωρίς αυτόν. Αυτό είναι μια χριστουγεννική ιστορία για την αξία κάθε ζωής, όπου το υπερφυσικό επεμβαίνει για να φέρει την νίκη του добρού και την επίγνωση της σημασίας της οικογένειας και της κοινότητας.

«Μόνος στο σπίτι» (Home Alone, 1990). Χριστουγεννική ιστορία χωρίς μυστηριωδία, αλλά κατασκευασμένη στο αρχέτυπο του «επιδείξεως και αναγέννησης της οικογένειας». Ο χάος που προκαλεί ο Κέβιν και η νίκη του επί των ληστών οδηγούν τελικά στην μετάνοια της μητέρας και την επανένωση της οικογένειας. Το Χριστούγεννα εδώ είναι υποχρεωτικός φόντο για την επανένωση.

Ευρωπαϊκός κινηματογράφος: μελαγχολία και μαγεία του ρεαλισμού.

«Ο Ψυχραιμής της Γυναίκας» (Profumo di donna, 1974) του Ντινό Ρίζι και ο επαναληπμός του 1992. Αν και η δράση λαμβάνει χώρα στο Thanksgiving, η τελική σκηνή στη Νέα Υόρκη είναι καθαρά χριστουγεννική. Ο τυφλός στρατιώτης, απογοητευμένος από τη ζωή, βρίσκει νόημα και επιθυμία να ζει στην χριστουγεννική συναρπαστική του πόλης, στον άρωμα του «ψυχραιμίου της γυναίκας». Αυτό είναι μια ιστορία πνευματικής αναγέννησης, όπου το Χριστούγεννα λειτουργεί ως σύμβολο της αθάνατης ομορφιάς του κόσμου.

«Μονάχα καρδιές» («Love Actually», 2003). Ανθολογία χριστουγεννικών (στην ευρύτερη έννοια) θεμάτων, όπου η γιορτή λειτουργεί ως χρονοδιάγραμμα για την εκδήλωση αγάπης, την καταγραφή των αποτελεσμάτων και την έκφραση αληθινών συναισθημάτων. Αυτό είναι μια светική, συναισθηματική, αλλά ισχυρή παραλλαγή της θεματικής της μεταμόρφωσης.

Ποσμοδερμική αποδόμηση και μαύρος χιούμορ.

«Ο Κάπτεν Χόκους: Ο Κόλαφος πριν από τα Χριστούγεννα» (The Nightmare Before Christmas, 1993) του Τίμοντ Μπέρτον. Εξαιρετική αλληγορία για το συγκρούση δύο κόσμων — του τρόμου του HALLOWEEN και του Χριστουγεννικού θαύματος. Ο Τζέικ Σκέλινγκτον προσπαθεί να καταλάβει το Χριστούγεννα, αλλά μόνο φέρνει τον χάος. Ο φιλμ δείχνει ότι κάθε παράδοση έχει τη δική της φύση και ότι η σύγχυση τους μπορεί να είναι επικίνδυνη, αλλά τελικά οδηγεί στην αμοιβαία πλούτισή τους.

«Ο Γκριντς: Ο ληστής των Χριστουγέννων» (How the Grinch Stole Christmas!, 1966/2000). Ο Δρ. Σουζ έκανε την κλασική ιστορία για τον σαδιστή που μισεί την καταναλωτική χούφτα του Χριστουγέννου, το καρδιά του οποίου λυτρώνεται από την απλή έκφραση του ανθρώπινου πνεύματος (πения). Αυτό είναι μια κριτική της εμπορικής εκμετάλλευσης του Χριστουγέννου και η αναγνώριση της πραγματικής, άφθονης ουσίας του.

«Ο Κακός Σάντα» (Bad Santa, 2003). Ριζική αποδόμηση του είδους. Ο κύριος ήρωας είναι ένας αλκοολικός, κλέφτης και σαδιστής που παίζει τον Σάντα. Η μεταμόρφωσή του υπό την επίδραση του μόνο παιδιού-αποκλεισμένου είναι δύσκολη, βρώμικη και χωρίς συναισθήματα, αλλά από αυτή την άποψη φαίνεται πιο αληθινή. Αυτό είναι μια χριστουγεννική ιστορία για ενήλικες, χωρίς τον πασχαλινό γлянец.

Ενδιαφέρον γεγονός: Στη Βρετανία μέχρι σήμερα υπάρχει η παράδοση του τηλεοπτικού «χριστουγεννικού φαντάσματος». Οι BBC κατά τη διάρκεια των '70s κυκλοφόρησαν ειδικές εκδόσεις σειρών τρόμου για το Χριστούγεννα, συχνά με θέματα από τον Μ. Ρ. Τζέιμς. Αυτή η παράδοση αναγεννάται και σήμερα, επισημαίνοντας τη βαθιά ρίζωση της συνδέσμου «Χριστούγεννα - υπερφυσικό - αυτογνωσία» στη βρετανική κουλτούρα.

Κοινές narratological κώδικες του χριστουγεννικού θέματος

Η ανάλυση αυτών των έργων επιτρέπει να εξάγουμε κοινές χαρακτηριστικές:

Παράβιαση των συνόρων: Μεταξύ κόσμων (ζώντων και νεκρών), μεταξύ πραγματικότητας και ύπνου, μεταξύ κοινωνικών ρόλων.

Δοκιμασία και επίσκεψη του «προστάτη»: Ο φάντας, ο άγγελος, ο παράξενος άγνωστος, το παιδί ή حتى η εσωτερική κρίση λειτουργούν ως τριγγήτες για τις αλλαγές.

Π ταξίδι στο χρόνο/το χώρο της συνείδησης: Ο ήρωας βλέπει το παρελθόν, το μέλλον ή μια εναλλακτική πραγματικότητα («Χριστουγεννική Ζωή σε Προφορές», «Αυτή η όμορφη ζωή»).

Καταλυτικό και μεταμόρφωση: Η υποχρεωτική (στο κλασικό) ή η μερική αλλαγή του ήρωα, η επίγνωση των λάθους, η συμφιλίωση με τον εαυτό και τον κόσμο.

Ακцент στην οικία και την οικογένεια: Ο σενάριο σχετίζεται πάντα με το οικιακό φως, το οποίο είτε βρίσκεται σε κίνδυνο, είτε, αντίθετα, γίνεται το μέρος σωτηρίας.

Συμπέρασμα:

Το χριστουγεννικό θέμα στη ξένη κουλτούρα είναι ένα ευέλικτο και ζωντανό narratological δομή, ισορροπώντας στη γωνία φόβου και ελπίδας. Από τις βικτωριανές ηθικές διδασκαλίες μέχρι τις голλιουδικές μιλέντια και τις μεταμοντέρνες παρωδίες, εκτελεί την κρίσιμη ψυχολογική και πολιτιστική λειτουργία: να κάνει τον άνθρωπο να κοιτάξει μέσα του, να συναντήσει τα φόβους, τις απογοητεύσεις και την απομόνωση του, για να βρει τον δρόμο προς το φως, την συγγνώμη και την ανθρώπινη ζεστασιά. Αυτό είναι μια ιστορία όχι για τον ίδιο τον γιορτή, αλλά για την κρίση και την υπερτέρησή της, για την οποία η χριστουγεννική περίοδος με τον μαγικό της τύπο γίνεται η ιδανική χρονοτοπική καρέκλα. Τελικά, είτε είναι το φάντασμα του Μαρλί ή ο σαδιστής Γκριντς, η χριστουγεννική ιστορία πάντα για το ότι υπάρχει πάντα μια ευκαιρία για την απόψυξη στο ανθρώπινο καρδιά.

Permanent link to this publication: