Ηθική της ανώτατης τάξης στις έργα του Ντεκς: η ανατομία του φιλοτιμισμού, της αδράνειας και της κοινωνικής αμέλειας

Εισαγωγή: ο Ντεκς ως κοινωνικός ανθρωπολόγος της ανώτατης τάξης

Στα έργα του Τσαρλς Ντεκς, η ανώτατη τάξη (aristocracy and gentry) παρουσιάζεται όχι ως φόντο, αλλά ως αντικείμενο στενής και συχνά απάνθρωπης ανάλυσης. Ο συγγραφέας, που προέρχεται από κοινωνικές χαμηλές τάξεις και αντιμετώπισε την ενοχλητική σύστημα προστασίας, δημιούργησε μια σειρά χαρακτήρων που αποκαλύπτουν την ηθική και κοινωνική δυσλειτουργία της βρετανικής ανώτατης τάξης της πρώτης δεκαετίας του 19ου αιώνα. Η κριτική του απευθύνεται όχι στην αριστοκρατία ως τάξη per se, αλλά στις δυστελή ηθικές της: παρασιτισμός, ηθική κενότητα, βίαιη αδιαφορία για τα страдания των φτωχών και πίστη στην εξαιρετικότητα που βασίζεται μόνο στον προγονικό τίτλο και την πλούσια. Ο Ντεκς αποκαλύπτει την ανώτατη τάξη ως κλειστή συστήματα που παράγει ηθικά και κοινωνικά μοτίβα.

1. Ο πολιτισμός του εξωτερικού και τα ριτύουλα ως αντικατάσταση της ουσίας

Ο Ντεκς καταγράφει την επώδυνη ανησυχία της αριστοκρατίας για τη μορφή στο έπαυμα του περιεχομένου.

Ριτουαλισμένη αδράνεια. Η ανώτατη τάξη ζει σε κλειστό κύκλο άχρηστων светских ριτύνυλων: επισκέψεις, δεξιώσεις, balls, γοητείες. Στο "Κρύο σπίτι", η κυρία Δενλόκ, το απόλυτο παράδειγμα της γαλαζοαίματης, περνά τη ζωή της σε "εlegantή αδράνεια", τα ημέρα της είναι καλυμμένα με λεπτομέρειες, αλλά λείπουν οποιεσδήποτε σημασία, εκτός από τη διατήρηση του στατους. Η φήμη της "Είμαι κουρασμένη από όλα αυτά" είναι ένδειξη ύπαρξης ύπαρξης ύπαρξης ύπαρξης.

Φιλοτιμία των μανερών και των τίτλων. Η γλώσσα, οι κινήσεις, η ικανότητα να διατηρείς την τάξη είναι πιο σημαντική από την καλοσύνη ή την ευφυΐα. Χαρακτήρες όπως ο κύριος Λέιστσεστερ Δενλόκ ("Κρύο σπίτι") ή η κυρία Γενεράλες ("Κουκλάκι Δωρίτ") είναι πεζά βιβλία κανόνων καλής συμπεριφοράς, πίσω από τα οποία κρύβεται πλήρης ηθική και συναισθηματική στείρωση. Η κυρία Γενεράλες διδάσκει "να βασιλεύεις" και "να αυτοκυριαρχείς", αντικαθιστώντας την ηθική με τον εθιμοτυπισμό.

2. Παρασιτισμός και οικονομική αμέλεια

Ο Ντεκς δείχνει αμετάκλητα πώς η αριστοκρατία ζει με τον κόπο άλλων, χωρίς να νιώθει ούτε ευγνωμοσύνη ούτε ευθύνη.

Δάνεια ως τρόπος ζωής. Πολλοί αριστοκράτες ζουν πέρα από τα μέσα τους, πνιγμένοι σε δάνεια που θεωρούν κάτι σαν κακή συνήθεια και όχι ηθικό αδίκημα. Ο κύριος Δωρίτ, πλουτίζοντας, δεν πληρώνει τα παλιά του δάνεια αλλά αγοράζει τίτλους και αυτοαποδίδει σε ευεργέτη. Η οικογένεια Μικοβερ (ακόμα και αν δεν είναι αριστοκράτες) υιοθετεί αυτή τη μορφή συμπεριφοράς, αλλά με κωμικό τρόπο.

Εξέλιξη και αδιαφορία. Ο συλλέκτης και ο δανειστής Δανιήλ Κουίλπ από το "Μαγαζάκι των παλιών αντικειμένων", αν και δεν είναι αριστοκράτης, εκφράζει τον φιλοξενιστικό πνεύμα της νέας εποχής που συγχωνεύεται με την παλιά αριστοκρατία. Στο "Ολιβέρ Τουίστ", ο παρασιτισμός καυτηριάζεται από τον μέλος του συμβουλίου της κοινότητας του κύριου Μπάνμπελ, η αλαζονική σημασία του οποίου καλύπτει την αγριότητα προς τα ορφανά.

3. Κρύοτητα, βία και διάλυση των οικογενειακών δεσμών

Η οικογένεια στην ανώτατη τάξη του Ντεκς είναι ένας ιδρυμα, που βασίζεται περισσότερο στα χρήματα και τις συνθήκες παρά στην αγάπη.

Γάμοι με υπολογισμό. Οι γάμοι συναρτώνται για την ενώνση των περιουσιών ή την βελτίωση του κοινωνικού στατους. Η αγάπη θεωρείται ανεπαρκής και حتى επικίνδυνη. Η τραγωδία της κυρίας Δενλόκ, που αναγκάζεται να κρύψει την "ατιμητική" παρελθόν της αγάπη, προκαλείται από αυτές τις σκληρές συνθήκες.

Κρύοτητα και αυταρχισμός των γονέων. Οι αριστοκρατικοί γονείς συχνά είναι αυταρχικοί και συναισθηματικά απομακρυσμένοι. Ο κύριος Νταμπί ("Ο Νταμπί και οι γιοι") βλέπει τον γιο του όχι ως άτομο, αλλά ως κληρονομότημα της επιχείρησης, που οδηγεί τελικά σε καταστροφή. Η αυστηρότητα της κυρίας Γενεράλες προς τις μαθήτριές της είναι η εκπαίδευση χωρίς ψυχή.

4. Πολιτική και κοινωνική τυφλότητα

Η ανώτατη τάξη του Ντεκς ζει στο δικό της κόσμο, χωρίς να κατανοεί τις πραγματικότητες της χώρας που, κατά идеα, πρέπει να ηγείται.

Η φιλανθρωπία ως φόρμαλς κίνηση. Η "telecopic φιλανθρωπία" (telecopic philanthropy) της κυρίας Τζέλιμπι από το "Κρύο σπίτι", που πυροβολεί με ανησυχία για τους μακρινούς αποίκους του Βορίομπαλι-Γχα, ενώ τα δικά της παιδιά ζουν σε λάσπη και χάος, είναι σατιρικό έργο του Ντεκς. Αυτό είναι μια κριτική της τρέχουσας, αλλά φιλοτιμικής φιλανθρωπίας που αγνοεί τα страдάματα που βρίσκονται μπροστά της.

Αλαζονία και ακαταλληλότητα. Οι υπάλληλοι από την ανώτατη τάξη, όπως αυτοί που κατοικούν στο "Κυκλοφοριακό γραφείο" (Circumlocution Office) στο "Κουκλάκι Δωρίτ", είναι σύμβολα της συστημικής ανεπαρκίας που προκαλείται από την κlanish και την πεποίθηση ότι έχουν το δικαίωμα να κυβερνούν λόγω γεννήσεως.

5. Εξαιρέσεις και ελπίδα: εναλλακτικές μοντέλα

Δεν όλοι οι εκπρόσωποι της ανώτατης τάξης του Ντεκς είναι αρνητικοί. Ο ίδιος αφήνει χώρο για ελπίδα, ζωγραφίζοντας χαρακτήρες που έχουν διατηρήσει την ανθρωπιά τους.

Ο κύριος Μπραουνλόου από το "Ολιβέρ Τουίστ" — ένας καλός, σοφός κύριος, που πιστεύει στο καλό και βοηθά τον Ολιβέρ, καθοδηγούμενος από την συναίσθηση της συναίσθησης, και όχι από τις συνθήκες.

Ο Τζον Τζάρντις από το "Κρύο σπίτι" — αν και πλούσιος άνθρωπος, ζει μοναχικά, αποφεύγοντας το φως, και ειλικρινώς προσπαθεί να βοηθήσει τους υποτελείς του, υπάρχοντας φωνή της λογικής και της συνείδησης.

Αυτοί οι χαρακτήρες, ωστόσο, συχνά είναι περιθωριακοί μέσα στο δικό τους κλάδο (όπως ο Τζάρντις) ή εκπροσωπούν την παλιά, πατριωτική μοντέλο ευγένειας (Μπραουνλόου), που έρχεται στο τέλος.

Συμπέρασμα: Η ηθική ως σύστημα βλάβης

Η ηθική της ανώτατης τάξης του Ντεκς είναι ένα σύμπτωμα βαθιού ηθικού κρίσης του κλάδου, που έχασε την ιστορική του λειτουργία. Η αδράνεια, το φιλοτιμισμό και η βία τους είναι άμεση συνέπεια του συστήματος όπου ο στατους δίνεται με το δικαίωμα γεννήσεως και όχι με τις заслύγες. Ο Ντεκς, ένας ευαίσθητος κοινωνικός διαγνωστής, δείχνει πώς αυτό το σύστημα βλαστανίζει τους ίδιους τους οπαδούς, αφαίροντας τους από την ικανότητα να αγαπούν, να συναίσθημα και να ζήσουν την αυθεντική ζωή. Η κριτική του δεν ήταν κλασική μισαλλοδοξία, αλλά ανθρωπιστικός διαμαρτυρία κατά της αδικίας και της αμερικανικότητας που είναι ριζωμένες στις κοινωνικές δομές. Με τη σάτιρα και τον γротες, προσπάθησε να μην καταστρέψει την αριστοκρατία, αλλά να την μεταρρυθμίσει, να την κάνει να δει πίσω από το φως των balls και των τίτλων την αυθεντική ανθρώπινη ουσία — ή την απουσία της. Σε αυτόν τον τρόπο ο Ντεκς δεν ήταν απλώς ένας ιστοριογράφος, αλλά ένας ηθικός, που πίστευε ότι η αυθεντική ευγένεια καθορίζεται όχι από το έμβλημα, αλλά από τις πράξεις και το σώμα.

Permanent link to this publication: