Σοσιαλογία των συναισθημάτων: τα συναισθήματα ως κοινωνικός φάκτος

Εισαγωγή: Οι 감άσεις εκτός της ψυχολογίας

Η σοσιαλογία των συναισθημάτων είναι μια υποκατηγορία που εξετάζει τα συναισθήματα όχι ως αποκλειστικά εσωτερικά, ατομικά ή βιολογικά φαινόμενα, αλλά ως κοινωνικά κατασκευασμένα, ρυθμιζόμενα και σημαντικά δράματα. Τα συναισθήματα προκύπτουν, ερμηνεύονται και εκφράζονται σύμφωνα με κοινωνικές normes, πολιτισμικούς σενάρια και σχέσεις εξουσίας. Είναι όχι απλώς απαντήσεις στον κόσμο, αλλά και εργαλείο δημιουργίας και διατήρησής του. Οι κοινωνιολόγοι μελετούν πώς τα συναισθήματα δημιουργούν κοινωνικές σχέσεις, νομιμοποιούν ιδρύματα, αναπαράγουν ανισότητες και γίνονται κινητήρας συλλογικών ενεργειών.

1. Κύριοι θεωρητικοί προσεγγίσεις

Εμίλ Δυρκεϊέμ και οι συλλογικές συναισθήματα: Στην εργασία του «Βασικές μορφές της θρησκευτικής ζωής» ο Δυρκεϊέμ έδειξε πώς οι συλλογικοί ριτς (γιορτές, θλίψη, θρησκευτικές τελετές) γενериούνται «συλλογικό ενθουσιασμό» ή «συλλογική μελαγχολία». Αυτά τα συναισθήματα, που εμπειρίζονται ταυτόχρονα, δημιουργούν αίσθημα αλληλεγγύης («συλλογικό συνείδηση») και ενισχύουν τις κοινωνικές δεσμεύσεις. Η συναισθηματική εμπειρία εδώ δεν είναι ατομική, αλλά κοινωνικός φάκτος, εξωτερικός και αναγκαστικός για τον ατομικό.

Αρλι Χότσχελντ και ο «εmotion work»: Στην κλασική της εργασία «Διαχειρισμένο καρδιά» (1983) η Χότσχελντ εισήγαγε το έννοια του «εmotion work» — της ανάγκης να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους σύμφωνα με τις εταιρικές normes για τη δημιουργία συγκεκριμένου συναισθηματικού κλίματος για τον πελάτη (επιβατική χαρά, συναίσθημα συμπαθίας από γιατρό, ενθουσιασμός από πωλητή). Εξέτασε το «поверхностικό» (αλλαγή του εξωτερικού εκφράσματος) και το «γενικό» (αλλαγή των ίδιων των συναισθημάτων) acting. Το εmotion work έγινε κύρια έννοια για την ανάλυση της φύλου ανισότητας (οι γυναίκες συχνά εκτελούν ανεξόφλητο συναισθηματικό έργο στην οικογένεια και χαμηλόμισθο — στην εργασία) και της εμπορικήςποίησης των συναισθημάτων.

Νόρμπερτ Έλιες και ο «πολιτισμικός διαδικασία»: Ο Έλιες περιέγραψε πώς με τη δημιουργία του σύγχρονου κράτους και τη σύνπλοκη κοινωνική εξαρτητικότητα υπήρξε σταδιακή ρύθμιση και ριζοσπαστικοποίηση των αффεκτών. Οι αυθόρμητες εκφράσεις οργής, χαράς, λύπης έγιναν ρυθμισμένες από σφιχτές normes καλής συμπεριφοράς («εθιμοτυπία συναισθημάτων»). Αυτό οδήγησε στη δημιουργία της ψυχολογικής δομής του σύγχρονου ανθρώπου με εξελιγμένο αυτοέλεγχο και «κοινωνικό δυσφορία».

2. Κοινωνικές λειτουργίες των συναισθημάτων

Κοινωνική συνοχή: Τα συναισθήματα όπως η αγάπη, η εμπιστοσύνη, το συναίσθημα αίσχους ή το συναίσθημα ντροπής λειτουργούν ως «κοινωνικό σιλικόνι». Το αίσχος, για παράδειγμα, κρατά τον ατόμο μακριά από την παραβίαση των normes λόγω φόβου καταδίκης, ενώ η υπερηφάνεια για τη ομάδα ενισχύει την πίστη.

Αναπαραγωγή καιεριρχιών: Τα συναισθήματα μπορούν να υπηρετήσουν ως εργαλείο εξουσίας. Η κοινωνικά αποδεκτή έκφραση οργής, όπως αποδεικνύεται, είναι πιο διαθέσιμη για αυτούς που διαθέτουν εξουσία (ο αρχηγός μπορεί να φωνάζει στον υπάλληλο, αλλά όχι反过来). Αντίθετα, οι υπάλληλοι (γυναίκες, παιδιά, ομάδες χαμηλού statutu) συχνά αναγκάζονται να δείχνουν υποταγή, συμπαθία ή ευγνωμοσύνη.

Μοビλίζωση σε ενέργεια: Ο οργισμός και η οργή είναι καύσιμα για κοινωνικές κινήσεις. Οι κοινωνιολόγοι μελετούν πώς οι ακτιβιστές χρησιμοποιούν την «ανάλυση πλαισίου» (frame analysis) για να δίνουν συναισθηματική χρώση σε συμβάντα, ώστε να μοβιλώνουν τους υποστηρικτές τους. Για παράδειγμα, η παρουσίαση της κατάστασης ως «αδικία» προκαλεί οργή και προκαλεί την πάλη.

Ενδιαφέρον γεγονός: Οι έρευνες του κοινωνιολόγου Ράνταλ Κόλινς εντός της θεωρίας των τελετουργιών αλληλεπίδρασης έδειξαν ότι η επιτυχία της κοινωνικής αλληλεπίδρασης εξαρτάται από τη δημιουργία της «συναισθηματικής ενέργειας» — του αίσθήματος της αυτοπεποίθησης, του ενθουσιασμού, της επιθυμίας να συνεχίσουν την επαφή. Αυτή η ενέργεια προκύπτει από την επιτυχημένη συγχρονισμό των μερών (κοινή χαρά, αμοιβαίο ενδιαφέρον) και είναι κλειδί πόρος για τη δημιουργία αλληλέγγυων ομάδων.

3. Πολιτισμικά σενάρια και «συναισθηματική κουλτούρα»

Κάθε κουλτούρα έχει τον δικό της «συναισθηματικό ρεπερτόριο» — ένα σύνολο normes που καθορίζουν ποια συναισθήματα είναι κατάλληλα να εμπειρίζονται και να εκφράζονται σε συγκεκριμένες καταστάσεις, με ποια ένταση και για ποιον. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται «συναισθηματική κουλτούρα».

Καθώς κουλτούρες διαφορετικές: Σε ορισμένες κουλτούρες η δημόσια έκφραση της λύπης (βρόχια, κλάματα) είναι υποχρεωτικός ριτς, σε άλλες — σημάδι αδυναμίας και ανελέγχου. Το ιαπωνικό έννοια «χόννε» (αληθινά συναισθήματα) και «τατέμαε» (δημόσια μάσκα) αντικατοπτρίζει μια σύνθετη συστήματα διαχείρισης συναισθημάτων στο κοινωνικό χώρο.

Ιστορική μεταβλητότητα: Ο ιστορικός συναισθημάτων Ουίλλιαμ Ρέττι έδειξε ότι حتى το βασικό συναισθήμα όπως η αγάπη άλλαξε ριζικά τις μορφές και την κοινωνική σημασία από την ευγενική αγάπη του Μεσαίωνα μέχρι την ρομαντική αγάπη του 19ου αιώνα.

4. Σύγχρονοι κείμενα: από την ψηφιακή περιβάλλον μέχρι τον καπιταλισμό

Ψηφιακές συναισθήματα και κοινωνικά δίκτυα: Οι πλατφόρμες δημιουργούν νέες συναισθηματικές ρυθμίσεις. Οι κουμπιά «like», «feedbacks» standardizουν την συναισθηματική απάντηση. Οι αλγόριθμοι που βασίζονται στην αλληλεπίδραση συχνά προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί ισχυρά συναισθήματα (οργή, αγανάκτηση, ενθουσιασμός), που πολυπολιτιζεί την κοινωνία. Αναπτύσσεται το φαινόμενο της «συναισθηματικής λοίμωξης» στις δίκτυα και της «υποταγής από την συμπαθία» όταν συχνά συναντώνται με τις τραγικές καταστάσεις των άλλων.

Εмоционаλικός καπιταλισμός: Η κοινωνιολόγος Εύα Ιλλούζ υποστηρίζει ότι στον καθυστερημένο καπιταλισμό τα συναισθήματα γίνονται κύριος οικονομικός πόρος. Εξάγονται (μέσω του συναισθηματικού έργου), συσκευάζονται (στη διαφήμιση, στις μάρκες, στην επιχειρηματική κουλτούρα) και πωλούνται. Η κουλτούρα της αυτοβοήθειας και του κουαλιφάιιγκ καλεί να εργάζονται συνεχώς στα συναισθήματά τους ως «ανθρώπινο κεφάλαιο». Η ευτυχία γίνεται όχι κατάσταση, αλλά ατομική ευθύνη και δείκτης επιτυχίας.

Παράδειγμα: Οι εταιρείες ενεργούν ενεργά χρησιμοποιώντας τη σοσιαλογία των συναισθημάτων, δημιουργώντας «συναισθηματική μάρκετινγκ». Η Apple πουλάει όχι απλώς gadgets, αλλά το αίσθημα της ανήκειν σε μια δημιουργική ελίτ, η Nike — το αίσθημα της νίκης και της υπερβασίας. Οι εταιρείες επενδύουν στη δημιουργία μιας «θετικής επιχειρηματικής κουλτούρας», όπου οι εργαζόμενοι πρέπει να νιώθουν αφοσίωση και ενθουσιασμό, που είναι μορφή μαλακού ελέγχου.

5. Μεθοδολογία έρευνας

Οι κοινωνιολόγοι συναισθημάτων χρησιμοποιούν ποικίλους μεθόδους:

Εθνογραφία και συμμετοχικό παρατήρηση: Μελέτη συναισθηματικών ρυθμίσεων σε συγκεκριμένα κοινότητες (από το κέντρο αποχώρησης μέχρι το call-κέντρο).

Ερωτήσεις και αναλυτική ανάλυση διηγήσεων: Μελέτη πώς οι άνθρωποι διηγούνται για τις εμπειρίες τους, δημιουργώντας συναισθηματικά χρωματισμένες ιστορίες.

Ανάλυση του λόγου: Μελέτη πώς τα συναισθήματα δημιουργούνται και ονομάζονται σε δημόσιους κειμένου (ΜΜΕ, πολιτικές ομιλίες, λογοτεχνία).

Ιστορική κοινωνιολογική ανάλυση: Μελέτη της αλλαγής των συναισθηματικών normes σε διαφορετικές περιόδους.

Συμπέρασμα: Οι συναισθήματα ως κοινωνικός τάξη

Η σοσιαλογία των συναισθημάτων ανατρέπει ριζικά την άποψη για τα συναισθήματα, δείχνοντας ότι η εσωτερική μας ζωή είναι βαθιά κοινωνική. Τα συναισθήματα δεν είναι απλώς προσωπικές αντιδράσεις, αλλά κοινωνικές πρακτικές, ρυθμισμένες από normes και σχέσεις εξουσίας. Επικυρώνουν τον κοινωνικό κόσμο, καθορίζοντας ποιος αξίζει συναίσθημα, ποιος αξίζει οργή, τι είναι δίκαιο και τι όχι.

Η κατανόηση της κοινωνικής φύσης των συναισθημάτων επιτρέπει να κριτικά δούμε πολλά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής: από την εξάντληση στη δουλειά μέχρι την πολιτική πολυπολιτιζμότητα στα κοινωνικά δίκτυα. Παρέχει εργαλεία για την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο η διαχείριση των συναισθημάτων συνιστά το φύλο, την τάξη, τη φυλή και άλλες κύριες κοινωνικές κατηγορίες. Επομένως, η σοσιαλογία των συναισθημάτων αποκαλύπτει ότι να είσαι κοινωνικό όν σημαίνει όχι μόνο να σκέφτεσαι και να ενεργείς με συγκεκριμένο τρόπο, αλλά και να νιώθεις σύμφωνα με τα αόρατα αλλά ισχυρά κοινωνικά κατευθυντήρια.

Permanent link to this publication: