Άλογος και προστασία των ζώων στο σύγχρονο δίκαιο: από πόρο αγροτικής παραγωγής σε συναισθηματικό υποκείμενο Εισαγωγή: Ιστορική προοπτική του νομικού statut Ιστορικά, το άλογο θεωρούνταν στο δίκαιο ως κινητό περιουσιακό στοιχείο, "ζωντανή πράγμα" (res animalis), που αντικατοπτρίζει την κύρια οικονομική του ρόλο στον μεταφορικό τομέα, την γεωργία και το στρατιωτικό κίνδυνο. Το σύγχρονο δίκαιο, ειδικά στις αναπτυγμένες δικαιοδοσίες, έχει επιτύχει σημαντική μεταστροφή, αναγνωρίζοντας συχνότερα το άλογο (μαζί με άλλα υψηλά οστεοποντίδια) ως συναισθηματικό υποκείμενο (sentient being), το οποίο προστατεύεται όχι μόνο λόγω των συμφερόντων του ιδιοκτήτη, αλλά και λόγω της εσωτερικής του αξίας. Αυτό προκαλεί ένα περίπλοκο νομικό καθεστώς, που ισορροπεί μεταξύ των διατάξεων ιδιοκτησίας και ειδικών νόμων για την προστασία των ζώων, που λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές φυσιολογικές και συμπεριφορικές ανάγκες του είδους. Κύριοι άξονες της ευημερίας του αλόγου στο νομικό πεδίο Τα σύγχρονα νομικά πρότυπα, βασισμένα σε επιστημονικά δεδομένα της ψυχολογίας των ζώων και της βιόμητρησης, επικεντρώνονται στην εξασφάλιση των "πέντε ελευθεριών" (Five Freedoms), προσαρμοσμένων στα άλογα: Ελευθερία από την πείνα, την жажδα και την υποσιτισμό: Η νομοθεσία υποχρεώνει την εξασφάλιση πρόσβασης σε καθαρό νερό και διατροφή, κατάλληλη για την ηλικία, το βάρος και τις φόρτες. Ειδική προσοχή δίνεται στην ποιότητα των γόνιμων φυτών (χόρτο, βοσκότοπο) για τη διατήρηση της υγείας του γαστρικού συστήματος, που είναι ανάγκη του είδους. Ελευθερία από τον κακό: απαιτεί την παροχή κατάλληλου καταστήματος από την κακοκαιρία, ασφαλούς χώρων ανάπαυσης (καταφύγιο με αρκετό χώρο, υποστύλωση) και τη δυνατότητα για ηρεμία. Σε πολλές χώρες (π.χ. στη Σουηδία, τη Γερμανία) υπάρχουν κανόνες για την ελάχιστη επιφάνεια του σπιτιού, την υποχρεωτική εξόδου και την απαγόρευση της μόνιμης δεσμοποίησης. Ελευθερία από τον πόνο, τις τραυματισμούς και τις ασθένειες: Υποχρεωτική εμβολιασμός, έγκαιρη βιομητρική βοήθεια, ανθρώπινα μέσα. Εδώ προκύπτει σοβαρό πρόβλημα από τις αθλητικές και εργασιακές φόρτες, όταν οι νομικές ρυθμίσεις συγκρούονται με τις εμπορικές συμφέροντα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι διεθνείς σκάνδαλα στο ιππικό αθλητισμό (μαραθώνιος, ιππασία, δρομολόγιο) με τη χρήση απαγορευμένων μεθόδων (forembling, υπερφλεξία του λαιμού, χρήση ηλεκτρικών σπαθιών), που οδηγούν στην επιτάχυνση των κανονισμών FEI (Διεθνής Ομοσπονδία Ιππικού Αθλητισμού). Ελευθερία για φυσικό συμπεριφορικό: Αυτό είναι ο πιο δύσκολος για ρυθμίωση άξονας. Το άλογο είναι κοινωνικό ζώο με υψηλή ανάγκη για κίνηση, κοινωνικές επαφές και ερευνητική δραστηριότητα. Η προηγμένη νομοθεσία (στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ιδιαίτερα στις σκανδιναβικές χώρες) απαγορεύει ρητά την μόνιμη μοναξιά. Η Οδηγία ΕΕ 98/58/EC για την προστασία των γεωργικών ζώων, αν και επιτρέπει εξαιρέσεις, καθιστά τον γενικό κανόνα: το σύστημα κράτησης πρέπει να ανταποκρίνεται στις φυσικές και συμπεριφορικές ανάγκες του είδους. Αυτό περιλαμβάνει την υποχρεωτική εξόδο, τον επαφή με συναδέλφους (οπτική ή ψυχολογική) και την πλούσια περιβάλλοντα. Ελευθερία από τον φόβο και τον στρες: Απαγορεύει την βạoληση, τις μεθόδους εκπαίδευσης που προκαλούν πόνο και πανικό, και υποχρεώνει τη μείωση του στρες κατά τη μεταφορά και το σφάξιμο. Ειδικοί νομικοί κανονισμοί και ζώνες προβλημάτων Αθλητικά και ιππικά άλογα: Ο νομικός συγκρουσμός εδώ είναι μέγιστος. Από τη μια πλευρά, είναι πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία, η υγεία των οποίων είναι σημαντική για τους ιδιοκτήτες. Από την άλλη πλευρά, οι εξτρεμνές φόρτες, ο ρυθμός ζωής, οι ανήθικες συνθήκες κράτησης συχνά οδηγούν σε παθολογίες. Το δίκαιο προσπαθεί να παρέμβει μέσω των βιομητρικών κανονισμών των αγώνων, των κανόνων του doping control και της μετασπονδυτικής διάταξης των ζώων. Στην Αγγλία, μετά από σκάνδαλα, συζητείται ενεργά ο νόμος για τη δημιουργία καταλόγου ιππικών αλόγων για την παρακολούθηση της τύχης τους μετά το τέλος της καριέρας τους. Εργατικά άλογα (συμπεριλαμβανομένων των αλόγων στον τουριστικό τομέα): Η νομική ρύθμιση επικεντρώνεται στη ρύθμιση του ωραρίου εργασίας, των φόρτων, των συνθηκών χρήσης ( βάρος φορτίου/σέδου, κατάσταση της σέδας, θερμοκρασίες). Σε πολλές χώρες (Αίγυπτος, Ελλάδα, νησιά του Καραϊβικού) οι προστάτες των δικαιωμάτων των ζώων μάχονται για την απαγόρευση της ιππασίας αλόγων και οστών στις καυτές μονοπάτια χωρίς επαρκή ανάπαυση και νερό. Πυρηνική εκτροφή και γενετική: Ο νόμος ρυθμίζει τις ερωτήσεις του εντριβήματος, την επιτρεπόμενη χρήση συγκεκριμένων πρότυπων φυλών που οδηγούν σε страдανία (αλλά σε σχέση με τα σκυλιά, αυτό είναι λιγότερο έντονο). Επίσης, υπάρχει το πρόβλημα της ανέλεγκτης εκτροφής (overbreeding), που οδηγεί στην εμφάνιση ανεπιθύμητων ζώων και στη μετέπειτα εγκατάλειψή τους. Σφάξιμο για κρέας και μεταφορά: Στην ΕΕ ισχύει αυστηρή ρύθμιση των συνθηκών και των μεθόδων του σφάξιμου (Απαίτηση για ανενεργοποίηση με ένα πυροβολισμό στο εγκεφαλικό κεφάλι, ελάχιστος στρες). Ειδικά το πρόβλημα των διασυνοριακών μεταφορών ζωντανών αλόγων για σφάξιμο (συχνά από την Ανατολική Ευρώπη στην Ιταλία), όπου οι πολλαπλάσιες μεταφορές σε στενά και χωρίς επαρκή τροφή και νερό προκαλούν μαζικές διαδηλώσεις των προστατών των ζώων και έχουν οδηγήσει στην επιτάχυνση των κανόνων. Δεμένα και αποδείχθεια: Ο δικαστικός κύκλος έχει αναγνωρίσει συχνότερα τις страдανίες των ζώων ως αυτοτελή ζημία. Νέες προκλήσεις και τάσεις Η ψηφιοποίηση και η ταυτότητα: Η εισαγωγή υποχρεωτικής μικροτσεπώσεως και ταυτότητας (όπως στην ΕΕ) βοηθά στην αντιμετώπιση της αθλιότητας, της παράνομης εμπορίας και στην παρακολούθηση του βιολογικού κύκλου του ζώου. Η επέκταση της έννοιας της βίας: Στην έννοια της βίας αρχίζουν να υποδηλώνονται όχι μόνο οι άμεσες βασανισμοί, αλλά και η συστηματική παραμέληση των φυσικών αναγκών του είδους (πρωτοβάθμια απομόνωση, έλλειψη κινήσεων). Δικαιώματα έναντι ευημερίας: Στο επιστημονικό και νομικό κοινό υπάρχει διαμάχη: αρκετά είναι η έννοια της ευημερίας ή πρέπει να κινηθούμε προς την αναγνώριση των υποκειμένων δικαιωμάτων για ορισμένα ζώα (δικαίωμα στη ζωή, δικαίωμα στην ελευθερία από την εκμετάλλευση). Προς το παρόν το άλογο παραμένει αντικείμενο του δικαίου με ενισχυμένη προστασία, αλλά όχι υποκείμενο. Ενδεικτικό παράδειγμα προόδου: Το 2022 η Αγγλία ενέπραξε νομοσχέδιο που αναγνωρίζει τα πозвονοκυστηλάκια ζώα ως συναισθηματικά υποκείμενα (sentient beings) και υποχρεώνει το κράτος να λάβει υπόψη την ευημερία τους στην ανάπτυξη οποιασδήποτε πολιτικής. Αν και είναι μια δήλωση, θέτει νέο δείκτη. Συμπέρασμα: Από την ιδιοκτησία στο πατροπαράδοτο Το σύγχρονο δίκαιο για το άλογο βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Πρόοδος από την καθαρά ιδιοκτησιακή παραδείγματα, κινείται προς τη μοντέλο του υπεύθυνου πατροπαράδοτο (stewardship), όπου ο ιδιοκτήτης φέρει όχι μόνο το δικαίωμα να διαχειρίζεται, αλλά και σοβαρές υποχρεώσεις για την εξασφάλιση της ολοκληρωμένης ευημερίας, βασισμένης στην επιστημονική κατανόηση του είδους. Ωστόσο, η απόσταση μεταξύ του προοδευτικού νομοθεσίου (κύρια στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και σε μεμονωμένους πολιτείες των ΗΠΑ) και της πρακτικής εφαρμογής σε πολλές περιοχές του κόσμου παραμένει τεράστια. Το μέλλον της νομικής προστασίας των αλόγων βρίσκεται στη περαιτέρω συγκεκριμενοποίηση των ειδικών κανονισμών, στην ενίσχυση του ανεξάρτητου ελέγχου, στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης των ιδιοκτητών και στην ενσωμάτωση των επιστημονικών δεδομένων για τις νοητικές και συναισθηματικές ικανότητες των αλόγων στα νομικά κείμενα. Αυτό είναι ένα μακρύ δρόμο από την αντιμετώπιση του αλόγου ως "ζωντανό μηχανισμό" στην αναγνώριση της ως πολύπλοκου κοινωνικού και συναισθηματικού συνεργάτη του ανθρώπου, τα δικαιώματα του οποίου ο νόμος υποχρεούται να προστατεύσει.
© elibrary.gr

Permanent link to this publication:

https://elibrary.gr/m/articles/view/Λέονας-και-προστασία-των-ζώων-στο-σύγχρονο-δίκαιο