Περσική κουλτούρα — μία από τις παλαιότερες και πιο επιρρεπτικές στην ιστορία του ανθρώπινου γένους. Οι ρίζες της πηγάζουν από τον 6ο αιώνα π.Χ., όταν ο Κύρος ο Μέγας ίδρυσε την Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία, η οποία επεκτάθηκε από την Ινδία μέχρι τους Βαλκάνους. Σήμερα, μετά από 2500 χρόνια, το κληρονομικόν της Περσίας συνεχίζει να ζει στη γλώσσα, στην ποίηση, στην αρχιτεκτονική και κυρίως στην ψυχολογία των Ιρανών. Παρά την ισλαμική επανάσταση του 1979, τις occidental sanctions και τη γλοβαλισμό, ο Περσικός πολιτισμικός κώδικας παραμένει εξαιρετικά ανθεκτικός. Σε αυτό το άρθρο θα ταξιδέψουμε στον σύγχρονο Ιράν για να κατανοήσουμε πώς η αρχαία κουλτούρα μορφοποιεί τις σκέψεις και τις πράξεις των ανθρώπων σήμερα.

Τααρούφ: ένα δύσκολο χορός ευγένειας

Αν έρθετε στο Τεχεράνη ή στο Исφахάν, το πρώτο που θα παρατηρήσετε είναι το τααρούφ. Ένα σύστημα τελετουργικής ευγένειας που έχει τις ρίζες του στο Περσικό courtly εθιμότυπο. Αυτό δεν είναι απλώς "ευχαριστώ" και "παρακαλώ". Είναι η τέχνη της απορρήξεως των ενδιαφερόντων σου για τον άλλον, όπου και οι δύο πλευρές ξέρουν ότι είναι παιχνίδι. Για παράδειγμα: σε προσκαλούν σε δείπνο, λες "όχι, δεν χρειάζεται, δεν έχω πείνα", ο οικοδεσπότης επιμένει, απορρίπεις δύο φορές, στη τέταρτη φορά συμφωνείς. ή: προσφέρεις μια σοκολάτα στον επισκέπτη, απορρίπτει τρεις φορές, στη τέταρτη φορά την παίρνει. Το τααρούφ διεισδύει σε όλες τις περιοχές: από την αγορά του καρπέτως μέχρι τις επαγγελματικές συναντήσεις. Για τον occidental άνθρωπο αυτό φαίνεται ψεύτικο, αλλά για τον Ιρανό είναι μια έκφραση σεβασμού και τη διατήρηση του προσώπου. Οι ρίζες του τααρούφ βρίσκονται στη Ζωροαστρινική έννοια του "χουμάτα" (καλή σκέψη) και στην ισλαμική αδαβές. Σήμερα το τααρούφ είναι η Ιρανική ψυχή.

Η ποίηση ως μάθημα ζωής

Σε κάθε Ιρανικό σπίτι, εκτός από τον Κοράν, θα βρείτε το "Σαχναμέ" του Φιρδουσί, το διβάν του Χαφίζ και το "Γουλιστάν" του Σαάδι. Η Περσική ποίηση δεν είναι απλώς λογοτεχνία, αλλά οδηγός για τη δράση. Τα στίχια του Χαφίζ χρησιμοποιούνται για το φαλέ Χαφίζ: ανοίγουν το βιβλίο τυχαία και ερμηνεύουν το στίχο ανάλογα με την κατάσταση. Ο Σαάδι διδάσκει: "Ό,τι κάνεις για τους άλλους, θα επιστρέψει σε σένα". Ο Ρούμι μιλάει για την αγάπη που ξεπερνά τις θρησκευτικές γραμμές. Και οι σύγχρονοι Ιρανοί στο social media αναφέρουν τους κλασικούς. Αυτή η ποίηση δημιουργεί έναν ειδικό τύπο νοημοσύνης: μεταφυσικός, πολυδιάστατος, όπου η ιρονηία συνυπάρχει με τη βάθος. Ο occidental ραціοναλισμός συχνά υποχωρεί εδώ στον Περσικό συμβολισμό. Και δεν είναι τυχαίο: ο Περσικός γλώσσα δεν έχει αλλάξει σχεδόν για χίλιες χρόνια και ο σύγχρονος Ιρανός μπορεί να διαβάσει τον Φιρδουσί στο πρωτότυπο.

Οι κήποι και το νερό: παράδειγμα στη γη

Ο Περσικός κήπος είναι ένα μοντέλο του παραδείσου: τέσσερις καναλιές νερού (σύμβολο των τεσσάρων ποταμών), φountain, σκιάστερα δέντρα, λουλούδια. Αυτή η έννοια ("παράδεισος" από το Περσικό "παϊριδαέζα") έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο - από την Ισπανία μέχρι την Ινδία. Σήμερα οι Ιρανοί ανυπομονούν για τη φύση. Σε ένα ξηρό κλίμα το νερό είναι μια πολυτέλεια. Επομένως ο κήπος (ή τουλάχιστον ένα φountain στο δωμάτιο) είναι ο εφιάλτης κάθε ανθρώπου. Οι Ιρανικοί κήποι είναι μέρος οικογενειακής διασκέδασης, όπου τρία γενιές κάθονται σε ράβδους, πίνουν τσάι, τρώνε δαμάσκονο. Αυτή η αγάπη για την κηπουρική εκφράζεται και στη νοημοσύνη: οι Ιρανοί είναι υπομονετικοί, όπως τα δέντρα που μεγαλώνουν σε ξηρή γη, και щедροί, όπως το νερό που μοιράζονται.

Σιιτισμός: θλίψη και μάχη για δικαιοσύνη

Ο Ιράν είναι η βάση του Σιιτισμού του Ισλάμ. Η διαφορά μεταξύ των Σιιτών και των Σουνιτών είναι η πίστη ότι ο 'Αλι, ο γαμπρός του προφήτη, ήταν ο νόμιμος διάδοχος του. Το κύριο συμβάν του Σιιτισμού είναι ο Ασούρα (δέκατος ημέρα του μήνα Μουχαρράμ), ημέρα της μάχης του Αγίου Χουσейν, του εγγονού του προφήτη, στη μάχη του Κερμπέλα. Για τους Σιίτες αυτό δεν είναι απλώς ιστορικό συμβάν, αλλά παράδειγμα: το καλό (Χουσейн) αντιτίθεται στο κακό (Γιαζίντ), αλλά πεθαίνει, διατηρώντας την τιμή του. Αυτή η μυθολογία μορφοποιεί τη νοημοσύνη: η διάθεση για θυσία για τη δικαιοσύνη, η ικανότητα να σταθείς στο μειονέκτημα, ο κουλτούς του страдάντος και της καθαρισμού μέσω της θλίψης. Και σήμερα, στη πολιτική, πολλοί Ιρανοί βλέπουν την πατρίδα τους ως τον "Χουσейн" που αντιτίθεται στον "Γιαζίντ" στη μορφή των ΗΠΑ. Και οι θρησκευτικές πομπές (συμπαθητικές με αλυσίδες) είναι σοκαριστικές για τους ξένους, αλλά βαθιά σημαντικές για τους ίδιους.

Οικογένεια και γυναικεία ρόλοι

Η οικογένεια είναι το ιερό της ιερότητας. Οι νέοι ζουν με τους γονείς τους μέχρι τον γάμο, συχνά και μετά. Οι γάμοι με συμφωνία (αλλά με το δικαίωμα επιλογής) είναι ακόμα συχνοί. Οι γυναίκες, παρά το υποχρεωτικό χιτζάμπ, είναι εκπαιδευμένες (πάνω από 60% των φοιτητών στο Ιράν είναι γυναίκες). Εργάζονται γιατρός, μηχανικό, δικηγόρο, αλλά στην οικογένεια ο άνδρας είναι ο κύριος. Αυτή η πατριαρχικότητα μαλακώνεται από την εκτίμηση της σοφίας των γηραιών. Η νοημοσύνη του Ιρανού περιλαμβάνει τον κουλτούς της μητέρας: "Ο παράδεισος κάτω από τα πόδια των μητέρων". Οι γυναίκες μπορούν να μανιπулируют μέσω της συνείδησης του συναίσθηματος, οι άνδρες μέσω της προστασίας. Αυτό δημιουργεί έναν δύσκολο χορό εξουσίας, που κατανοεί μόνο οι αφιερωμένοι.

Ιρανικός χιούμορ: το χιούμορ μέσα στα δάκρυα

Οι Ιρανοί αγαπούν να σατιρίζουν. Ο χιούμορ τους είναι μαύρο, σατανιστικό, αυτοιρωνικός. Ποπουλάρες είναι οι ανέκδοτα για τον μουλά, την αστυνομία των ηθών, την γραφειοκρατία. Αυτό είναι ένα τρόπος επιβίωσης κάτω από την αυστηρή ценζούρα. Η κωμωδία μπορεί να είναι πιο επικίνδυνη από το πολιτικό памφλέτ. Ο γέλος για τον εαυτό τους βοηθά τους Ιρανούς να μην ενοχλούνται.

Η Περσική κουλτούρα δεν είναι απλώς ένα μουσείο. Είναι ζωντανή. Είναι ζεστή. Στο τααρούφ του πωλητή του καρπέτως, στο ποίημα του Χαφίζ στην κουβέρτα, στον άρωμα της ρόδης στο γιορτή. Για τον occidental οπτικό, αυτή η νοημοσύνη φαίνεται αντιφατική: περηφάνεια και αυτοαποδοχή, ευγένεια και μυστικότητα, θρησκευτικότητα και εδονισμός. Αλλά είναι αυτή η πολυπλοκότητα που κάνει τους Ιρανούς Ιρανούς. Όπως είπε ο ποιητής Σαάδι: "Όλοι οι άνθρωποι είναι μέλη ενός μοναδικού σώματος". Και η Περσική ψυχή είναι μια σημαντική πτυχή αυτού του σώματος.

Permanent link to this publication: