Η σχέση με τα κατοικίδια ζώα στη Βρετανία: από την κομμодιφικατοποίηση στους μελούς της οικογένειας

Εισαγωγή: τα ζώα ως κοινωνικοπολιτισμικό φαινόμενο

Η σχέση με τα κατοικίδια ζώα (companion animals) στη Βρετανία αποτελεί ένα σύνθετο σύνολο νομικών, οικονομικών, κοινωνικών και συναισθηματικών πρακτικών, διαμορφωμένο υπό την επιρροή της βικτωριανής ηθικής, της αστικοποίησης και των σύγχρονων τάσεων ανθρωποποίησης. Αυτό δεν είναι απλώς ένα ζήτημα προσωπικής προσέγγισης, αλλά μια институτιοποιημένη σύστημα όπου τα ζώα κατέχουν μια μοναδική μεσαιωνική θέση μεταξύ ιδιοκτησίας και υποκειμένων που κατέχουν ειδικά δικαιώματα και κοινωνικό σταθμό. Η επιστημονική ανάλυση αυτού του φαινομένου απαιτεί διεπιστημονικό προσέγγιση που περιλαμβάνει την ιστορία, τη社会学, την ανθρωπολογία και το δίκαιο.

Ιστορικές ρίζες: η βικτωριανή επανάσταση στη σχέση με τα ζώα

Η σύγχρονη σχέση έχει τις ρίζες της στον 19ο αιώνα, όταν η Βρετανία έγινε ηγέτης στην προστασία των ζώων.

Θρησκευτικοηθικός διάλογος: Υπό την επιρροή των ιδεών των πυρρωτών για την ελεημοσύνη και των просветιστικών θεωριών της ευαισθησίας, η βία κατά των ζώων θεωρήθηκε ηθικό αμαρτήμα που απειλεί τις ίδιες τις θεμελιώδεις δομές της κοινωνίας.

Νομικές πρωτοβουλίες: Το 1822 έγινε ο πρώτος νόμος στον κόσμο που κρατινόταν την βία κατά των μεγάλης κτηνοτροφίας. Το 1824 ιδρύθηκε το «Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals» (RSPCA) — η παλαιότερη και μεγαλύτερη φιλανθρωπική οργάνωση αυτού του είδους. Αυτές οι ενέργειες εξουσιοδοτήθηκαν η ιδέα ότι τα ζώα είναι αντικείμενο δημόσιας, και όχι μόνο ιδιωτικής, φροντίδας.

Η δημιουργία της κουλτούρας διαβίωσης: Η βικτωριανή εποχή με τον κύριο της οικιακής καύσης και την сентиментικότητα促θησε στην «οικειοποίηση» των ζώων εντός του χώρου κατοικίας. Οι σκύλοι και οι γάτες έγιναν σύμβολα αξιοπιστίας, ηθικής εικόνας και συναισθηματικής άνεσης της οικογένειας.

Σύγχρονη νομική και κοινωνική υποδομή

Το βρετανικό δίκαιο αναγνωρίζει τα ζώα ως «αίσθητα όντα» (sentient beings), κάτι που επιβάλλει ειδικές υποχρεώσεις στους ιδιοκτήτες.

Ο νόμος για την ευημερία των ζώων (Animal Welfare Act 2006): Το κέντρο του είναι η θεωρία των «Πέντε Ελευθεριών» (Five Freedoms), που προέρχονται από την γεωργία αλλά έχουν γίνει ηθικός πρότυπος για όλους τους ιδιοκτήτες: 1) Ελευθερία από την πείνα και την жажδα; 2) Ελευθερία από τον δυσcomfort; 3) Ελευθερία από τον πόνο, τραυματισμούς και ασθένειες; 4) Ελευθερία από το φυσικό τους behavior; 5) Ελευθερία από τον φόβο και τον στρες. Η μη τήρηση αυτών των αρχών μπορεί να οδηγήσει σε ποινική δίωξη.

Ο οικονομικός τομέας: Η βιομηχανία προϊόντων και υπηρεσιών για τα κατοικίδια ζώα αξιολογείται σε δισεκατομμύρια λίρες στερλίνων. Αυτό δεν είναι μόνο η τροφή και η βιομηχανία κτηνοτρόφων, αλλά και η ασφάλιση, οι ψυχολόγοι (βιολογικοί συμπεριφοριστές), τα κομμωτήρια, τα καφενεία (boarding kennels/catteries), τα καφέ και τα εστιατόρια που επιτρέπουν την είσοδο με τα κατοικίδια, καθώς και τα ιστορικά αντικείμενα που ανοίγουν με τα κατοικίδια (π.χ. τα κτίρια της English Heritage). Το ζώο είναι σημαντικός οικονομικός παράγοντας.

Ο κοινωνικός ανέβασμα και η ταυτότητα: Το υβριδικό ζώο, ειδικά ο σκύλος συγκεκριμένων γونهών (labrador, corgi, cocker spaniel), ιστορικά υπήρξε σύμβολο κοινωνικού σταθμού. Σήμερα, ο φίλος είναι περισσότερο μια αναπαράσταση της ταυτότητας του ιδιοκτήτη και ένα εργαλείο κοινωνικοποίησης (γνωριμίες κατά τη διάρκεια της βόλτας, επισκέψεις σε πάρκα).

Παραδείγματα και αντιφάσεις

Πίσω από την ορατή γενική αγάπη κρύβονται συστημικές προβλήματα και ηθικές δίλημμα.

Ανθρωπομορφισμός και υπερπροστασία: Η προσέγγιση των κατοικίδιων ζώων ως «χιλιάδων παιδιών» οδηγεί σε προβλήματα παχυσαρκίας λόγω υπερκατανάλωσης, άγχους από την υπερπροστασία, καθώς και στην ζήτηση για γονιδιακές παθογένειες (βραχύκεφαλα σκυλιά και γάτες), που συνδέονται με το страдание.

Κρίση των εγκαταλειμμένων ζώων και η ανεπαρκής εκτροφή: Παρά την εξελιγμένη δίκτυο των καταστημάτων (όπως το Battersea Dogs & Cats Home), το πρόβλημα παραμένει. Το δίκαιο μάχεται με τις παράνομες «χώρες σκυλιών» (puppy farms), αλλά η ζήτηση υποστηρίζει την ύπαρξή τους.

Κοινωνικές διαφορές: Οι έρευνες δείχνουν ότι η κατοχή ζώων και η πρόσβαση σε ποιοτική κτηνιατρική περίθαλψη συνδέονται με το επίπεδο εισοδήματος. Στα δυσπρόσιτα διαμερίσματα ο δείκτης της ευθανάσιος είναι υψηλότερος λόγω οικονομικών λόγων.

Διένεξη μεταξύ των «δικαιωμάτων» των ζώων και της βιοποικιλότητας: Οι ελεύθεροι βόλτες των κατοικίδιων γάτων αποτελούν απειλή για τη βιοποικιλότητα, σκοτώνοντας εκατομμύρια πτηνά και μικρά θηλαστικά κάθε χρόνο, προκαλώντας δημόσιες συζητήσεις για την περιορισμό της ελευθερίας τους.

Ενδιαφέροντα γεγονότα και παραδείγματα

Εθνική ταυτότητα: Η γονιδιακή ποικιλία welsh corgi pembroke είναι αδιάσπαστα συνδεδεμένη με την βασιλική οικογένεια και είναι μέρος του εθνικού εικόνα. Η απώλεια των βασιλικών corgi αναφέρεται τακτικά στα ΜΜΕ ως γεγονός κρατικής σημασίας.

Ο πρώτος νόμος στον κόσμο κατά της βίας: Ο αναφερόμενος νόμος Martin του 1822 ήταν αποτέλεσμα της στρατηγικής του ιρλανδικού πολιτικού Richard Martin, γνωστού ως «Ο Ανθρώπινος Δίκας», ο οποίος προσέφερε προσωπικά την καταδίωξη των παραβάτες και τους διοργάνωνε δημόσιες δίκες.

Πνευματική υπηρεσία για τα ζώα: Στην Βρετανία υπάρχουν ευρέως διαθέσιμοι εξειδικευμένοι ειδικοί για την διόρθωση της συμπεριφοράς των ζώων (Clinical Animal Behaviourists), η δουλειά των οποίων είναι πιστοποιημένη από τις κτηνιατρικές ενώσεις, που υπογραμμίζει τον επιστημονικό προσέγγιση για την ευημερία.

«Dog-friendly» ως κανόνας: Επιτρέπεται η είσοδος με σκύλους σε πολλές μπαρ, σε ορισμένα καταστήματα (John Lewis, ορισμένα καταστήματα Marks & Spencer), καθώς και σε πολλά ιστορικά αντικείμενα που ανοίγουν με τα κατοικίδια (π.χ. τα κτίρια της English Heritage). Υπάρχουν ακόμα ειδικοί οδηγοί για τα «ζωοφιλικά» μέρη.

Η πένθος και η μνήμη: Η πρακτική της κremation των ζώων, η εγκατάσταση των νεκροταφείων και η τοποθέτηση των μνημείων είναι ευρέως διαδεδομένη. Τα νεκροταφεία για τα κατοικίδια ζώα (π.χ. το Hyde Park Pet Cemetery στο Λονδίνο) είναι ιστορικά και πολιτισμικά αντικείμενα.

Συμπέρασμα

Η σχέση με τα κατοικίδια ζώα στη Βρετανία είναι μια προηγμένη κοινωνικοπολιτισμική σύστημα όπου η συναισθηματική προσέγγιση ενισχύεται από ισχυρή νομική και εμπορική υποδομή. Το ζώο εδώ δεν είναι απλώς ιδιοκτησία, αλλά νόμιμος δικαιούχος της κοινωνικής συμφωνίας, το ευημερία του οποίου θεωρείται δείκτης της υγείας όλου του κοινωνικού.

Αυτό το σχέση, ωστόσο, δεν είναι χωρίς εσωτερικές τάσεις: μεταξύ της сентиментικότητας και της ευθύνης, μεταξύ των δικαιωμάτων των ζώων και των δικαιωμάτων της φύσης, μεταξύ της πρόσβασης στις «luxurious» υπηρεσίες και της επίλυσης των βασικών προβλημάτων της ανεργίας. Το μέλλον αυτού του συστήματος είναι πιθανό να συνδέεται με την περαιτέρω αποκλιμάκωση των ζώων — την ενίσχυση του νομοθετικού εναντίον της μη ηθικής εκτροφής, την προώθηση της υιοθεσίας από τα καταστήματα και την περαιτέρω κατανόηση των βιολογικών τους αναγκών, και όχι μόνο ανθρωπομορφικών. Τελικά, η βρετανική μοντέλο δείχνει ότι η σχέση με τους «καλλιτέχνες μικρότερης κλίμακας» δεν είναι ένα ιδιωτικό θέμα, αλλά ένα καθρέφτη που αντικατοπτρίζει τις ηθικές και πολιτισμικές αξίες της εθνικής στο ιστορικό της ανάπτυξη. Το κατοικίδιο στο βρετανικό σπίτι δεν είναι απλώς ένα ζώο, αλλά ένας πλήρης συμμετέχων σε ένα σύνθετο κοινωνικό δράμα όπου διαδραματίζονται σκηνές φροντίδας, ελέγχου, σταθμού και αναζήτησης συναισθηματικής σύνδεσης στον σύγχρονο αστικό κόσμο.

Permanent link to this publication: