Νοσοκομειακό Κλόουν: Επιστήμη της θεραπευτικής γέλιου στη ιατρική σφαίρα

Εισαγωγή: Από την ερωτική πρακτική στη δοκιμαστική ιατρική

Η νοσοκομειακή κλόουνάδα (Clown Care) αποτελεί μια μοναδική φαινομενή στοιχείο στην επικράτηση της τέχνης, της ψυχολογίας και της δοκιμαστικής ιατρικής. Εξήχθη στις δεκαετίες του 1980 χάρη στον αμερικανό θεραπευτικό κλόουν Πάτς Άντσους, αυτό το τομέας έχει εξελιχθεί από μια ερωτική ανθρωπιστική πρακτική σε μια επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπευτική παρέμβαση. Ο σύγχρονος νοσοκομειακός κλόουν είναι ένας υψηλόφρονα επαγγελματίας, η εργασία του βασίζεται σε σφιχτά πρωτόκολλα και ενισχύεται από δεδομένα νευροφυσιολογίας, ψυχοимμουνологии και παιδιατρικής. Η δραστηριότητά του στοχεύει όχι στο να διασκεδάζει με κάθε κόστος, αλλά στο σκοπότηματηρό βελτίωση της ψυχοαιμονικής και ως αποτέλεσμα, της φυσιολογικής κατάστασης του ασθενούς.

Νευροβιολογικοί μηχανισμοί επίδρασης: γιατί λειτουργεί αυτό;

Η επίδραση της νοσοκομειακής κλόουνάδας στον ασθενή έχει σαφή φυσιολογική βάση, που επιβεβαιώνεται από εργαστηριακά έρευνες:

Ρύθμιση του ορμονικού φόντου και της αντίδρασης άγχους: Η συνάντηση με τον κλόουν, ιδιαίτερα στα παιδιά πριν από την χειρουργική επέμβαση, οδηγεί σε στατιστικά σημαντική μείωση του επιπέδου κορτιζόλης — του κύριου ορμονικού άγχους. Παράλληλα παρατηρείται αύξηση του επιπέδου β-ενδορφινών (φυσικών αναισθητικών) και ντοπαμίνης (νευρομεταβλητού του συστήματος ανταμοιβής). Αυτός ο μετασχηματισμός δημιουργεί νευροορμονική βάση για μείωση της αγωνίας και αύξηση του πόθου.

Αктивποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος: Η παιχνίδα και ο ειλικρινής γέλιος που καινιτίαται από τον κλόουν, ενισχύουν τον νευρόαξονα, που μεταφέρει τον οργανισμό από την κατάσταση "μάχαιρο ή φυγή" (συμπαθητική κυριαρχία) στην κατάσταση "ξεκουράσου και перевαρρίσου" (παρασυμπαθητική κυριαρχία). Αυτό φαίνεται στο ρυθμό της καρδιάς, τη μείωση της αρτηριακής πίεσης και την κανονικοποίηση της αναπνοής.

Αποστροφή και κognitive overloading: Οι τεχνικές της κλόουνάδας, βασισμένες στον αβυσσόπλοκο, την έκπληξη και το παιχνίδι, δημιουργούν μια "κognitive shock". Αυτές οι τεχνικές μεταφέρουν την προσοχή του ασθενούς από τις πονετικές διαδικασίες, τις ανησυχίες και τον φόβο σε θετικές, που απαιτούν σκέψη, ενέργειες. Οι έρευνες fMRI δείχνουν ότι αυτή η μεταστροφή της προσοχής μειώνει την δραστηριότητα της αμυγδαλής, υπεύθυνης για την αίσθηση του πόνου.

Προφορική ειδικότητα: όχι απλώς ένας καλλιτέχνης στο λευκό χιτώνα

Η δουλειά του νοσοκομειακού κλόουν ρυθμίζεται και απαιτεί ειδική εκπαίδευση, η οποία περιλαμβάνει:

Βασικές γνώσεις ιατρικής ψυχολογίας και δεοντολογίας: Η κατανόηση των στάσεων αποδοχής της ασθένειας, των χαρακτηριστικών της εργασίας με ασθενείς διαφορετικών ηλικιών και νοσημάτων (ονκολογία, εγκαύματα, εντατική θεραπεία).

Εθική της αλληλεπίδρασης: Ο κλόουν ποτέ δεν μπαίνει στην κλίνη χωρίς την άδεια του ασθενούς ή του προσωπικού, σεβασμό στις προσωπικές συνεχές, σταματά την αλληλεπίδραση με τους πρώτους σημάδια δυσφορίας.

Νευρωνικές δεξιότητες επικοινωνίας: Το 80% της επικοινωνίας στις συνθήκες της εντατικής θεραπείας ή με μικρά παιδιά γίνεται μέσω της πανομοιότυπης, της μιμικής, του μαλακού εξοπλισμού.

Εργασία στη διπλή: Συχνά οι κλόουνι δουλεύουν σε ζευγάρι (π.χ. "κοκκινομάλλος" και "λευκός"), που επιτρέπει τη δημιουργία πιο δυναμικών και ασφαλών σενάριων αλληλεπίδρασης και τη μοντέλοση της επίλυσης συγκρούσεων με παιχνιδική μορφή.

Επιστημονικά τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα: δεδομένα meta-analyses

Πολλά τυχαία ελεγχόμενα πειράματα (RCT) συστηματικοποιούνται σε μεγάλες ανασκοπήσεις:

Προετοιμασία για χειρουργική επέμβαση: Ο συστηματικός έλεγχος του Κοχρέινου συνεργασίας (2019) με συμμετοχή 17 RCT έδειξε ότι η παρέμβαση των νοσοκομειακών κλόουνών (συχνά σε συνδυασμό με την παρουσία των γονέων) μειώνει σημαντικά την προοπτική αγωνία των παιδιών. Σε πολλές έρευνες ο βαθμός της αγωνίας, που αξιολογείται με κλίμακες, μειώνεται κατά 30-50% σε σύγκριση με τον ελεγχόμενο όμιλο.

Αναισθησία: Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Pain Management" (2020) έδειξε ότι τα παιδιά που επικοινωνούν με κλόουνες κατά τη διάρκεια των πονετικών μεταβολών μετά από εγκαύματα, αξιολογούν την ένταση του πόνου 2-3 σημεία χαμηλότερα στη βιβλιογραφική κλίμακα και χρειάζονται 20% λιγότερα αναισθητικά.

Συμμόρφωση και ατμόσφαιρα στο νοσοκομείο: Ο αντίκτυπος επεκτείνεται όχι μόνο στους ασθενείς. Οι έρευνες στα τμήματα μακροχρόνιου παραμονής και τα geriatričeska κέντρα δείχνουν μείωση του επιπέδου της βίας και της απάθειας στους ασθενείς, καθώς και μείωση της ψυχολογικής εξάντλησης του ιατρικού προσωπικού στα τμήματα όπου εργάζονται κλόουνι.

Ενδιαφέρον παράδειγμα: Στο ισραηλινό νοσοκομείο "Σνάιντερ" υιοθετήθηκε η πρόγραμμα "Ο ιατρικός κλόουν ως μέλος της χειρουργικής ομάδας". Ο κλόουν με στεγνό κουστούμι συνοδεύει το παιδί από την στιγμή που μεταφέρεται από τους γονείς μέχρι την εισαγωγή του σε αναισθησία, χρησιμοποιώντας παιχνίδια αναπνοής με σαπούνι και παιχνίδια με μάσκα αναισθησίας για την αποστροφή και την διασκέδαση. Αυτό οδήγησε σε σημαντική μείωση των περιπτώσεων ψυχολογικής κρίσης κατά την εισαγωγή στην αναισθησία και σε πιο ομαλή έξοδο από την αναισθησία.

Εργασία με διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και νοσημάτων

Παιδιατρική: Το κύριο πεδίο δραστηριότητας. Οι κλόουνι βοηθούν να μετατρέψουν την τρομακτική νοσοκομειακή σφαίρα σε χώρο παιχνιδιού, επιστρέφοντας στο παιδί το αίσθημα του ελέγχου και της ασφάλειας.

Γηριατρική και παλινδρόμηση: Εδώ η έμφαση μεταφέρεται στην προώθηση της μνήμης, τη δημιουργία στιγμών χαράς και αξιοπρέπειας, τη μάχη με την απομόνωση και την κοινωνική απομόνωση. Ο κλόουν μπορεί να γίνει "δημιουργός" σε θετικές συναισθήσεις για ασθενείς με αλτσάιμερ.

Πνευματική ιατρική: Η κλόουνάδα χρησιμοποιείται σε προσαρμοσμένη μορφή για την επίτευξη επαφής με παιδιά με αυτισμό, την ανάπτυξη των κοινωνικών και συναισθηματικών τους δεξιοτήτων μέσω μιας ασφαλούς, προβλέψιμης παιχνιδιού.

Γлобάλη διάδοση και ινστιτούτιο

Η επαγγελματική θέση του νοσοκομειακού κλόουν έχει εγκριθεί σε πολλές χώρες:

Στην Αυστρία και το Ισραήλ οι υπηρεσίες των νοσοκομειακών κλόουνών καλύπτονται εν μέρει από τις ασφαλιστικές εταιρείες.

Στην Γαλλία και τον Καναδά υπάρχουν πανεπιστημιακές προγράμματα εκπαίδευσης (π.χ. στο Πανεπιστήμιο Παρισιού-8 και το Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ).

Στη Ρωσία ο ηγέτης και ο μεγαλύτερος επαγγελματικός πάροχος υπηρεσιών είναι ο φιλανθρωπικός οργανισμός "Δρ. Κλόουν", οι ειδικοί του οποίου έχουν εκπαιδευτεί από ξένους συναδέλφους και εργάζονται σύμφωνα με σφιχτά εσωτερικά πρότυπα.

Συμπεράσματα: Ο γέλιος ως συμπληρωματική θεραπεία

Ο νοσοκομειακός κλόουν σήμερα δεν είναι απλός φιλανθρωπικός εθελοντής, αλλά ένας πλήρης συμμετέχων στην πολυδιασφαλίζουσα ιατρική ομάδα. Η δουλειά του απευθύνεται όχι στην ασθένεια, αλλά στην προσωπικότητα του ασθενούς, τη ψυχοαιμονική του κατάσταση, η οποία επηρεάζει άμεσα τους διεργασίες της ανόρθωσης μέσω των ψυχονευροιμμουνικών συνδέσεων. Οι επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το θεραπευτικό γέλιο, που καινιτίαται από τον επαγγελματία, είναι ένα αποτελεσματικό μη φαρμακολογικό μέθοδος:

Μείωση του άγχους και της αγωνίας.

Αύξηση της δράσης των αναισθητικών φαρμάκων.

Αύξηση της συμφωνίας (συμμόρφωσης) των παιδιών.

Αύξηση της γενικής ποιότητας της θεραπείας και της ικανοποίησης των ασθενών.

Άρα, η νοσοκομειακή κλόουνάδα έχει σταματήσει να είναι ένα εξωτικό φαινόμενο και έχει γίνει ένα σημαντικό στοιχείο του ανθρωπιστικού, patient-oriented (οriented on the patient) προσέγγισης στη σύγχρονη δοκιμαστική ιατρική. Ενημερώνει μας ότι η θεραπεία δεν είναι μόνο χημικά και φυσικά επεμβάσεις στο σώμα, αλλά και φροντίδα για το ψυχικό της κατάσταση του ανθρώπου που βρίσκεται στην μια από τις πιο ευάλωτες καταστάσεις στη ζωή του.

Permanent link to this publication: