Το ερώτημα για τον «πιο ειρηνικό πρόεδρο» περιέχει αξιολογητική κρίση, την οποία η ιστορική επιστήμη, ως σφιχτή δί��κιμη, αποφεύγει. Η έννοια του «ειρήνικου» μπορεί να ερμηνευτεί με διαφορετικό τρόπο: ως αποδοχή της ειρήνης, προτεραιότητα στη διπλωματία, μείωση των στρατιωτικών δαπανών, αποχή από στρατιωτική επέμβαση στα εσωτερικά των άλλων χωρών ή επιτυχημένη επίλυση εσωτερικών συγκρούσεων. Επιπλέον, η ιστορική αξιολόγηση εξαρτάται από το ιστορικό πλαίσιο, τους διαθέσιμους πηγές και το άκρο από το οποίο εξετάζεται.

Αντί να αναζητήσουμε τον μοναδικό «πιο ειρηνικό», ας εξετάσουμε μερικούς εξαίρετους ηγέτες από την ιστορία της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, οι πολιτικές και το κληρονομικό τους έργο συνδέονται πιο συνεπώς με την ειρήνη, την απομάκρυνση των όπλων και την αποχή από στρατιωτική επιθετικότητα. Τα παραδείγματά τους επιτρέπουν να δούμε διαφορετικές μοντέλα ειρήνης σε δράση.

1. Χοσέ Φιγέρες Φερρέρ (Κόστα Ρίκα)

Περίοδος διακυβέρνησης: 1948–1949, 1953–1958, 1970–1974.

Απόδειξη ειρήνης: Ο Φιγέρες έκανε έναν πραγματικά επαναστατικό βήμα, με μοναδικό χαρακτήρα στην παγκόσμια ιστορία. 1 Δεκεμβρίου 1948, ως προσωρινός πρόεδρος μετά τον εμφύλιο πόλεμο, συμβολικά κατέστρεψε τις τοίχους της στρατιωτικής κaserma «Cuartel Bellavista» και ανακοίνωσε την ακύρωση του στρατού ως κρατικού οργανισμού. Αυτός ο ενέργημα καταγράφηκε στην Σύνταξη της Κόστα Ρίκα του 1949 (άρθρο 12). Από τότε η χώρα βιώνει μόνο τις δυνάμεις της αστυνομίας και της φυλακής.

Κοινωνικό και επιτυχημένο:

Η απόφαση ήταν τόσο συμβολική όσο και πρακτική: τα μέσα που εξοικονομήθηκαν από τον στρατό αναδιανεμήθηκαν στην εκπαίδευση, την υγεία και την προστασία της φύσης. Σήμερα η Κόστα Ρίκα είναι μια από τις πιο σταθερές δημοκρατίες της περιοχής με υψηλά κοινωνικά πρότυπα.

Ο Φιγέρες έγινε κλειδί για την επίλυση των περιφερειακών συγκρούσεων και ενεργός υποστηρικτής της δημιουργίας του Πανεπιστημίου της Ειρήνης των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο βρίσκεται σήμερα στη Σαν Χοσέ.

Το κληρονομικό του έργο — η Κόστα Ρίκα ως ανυπεράσπιστη χώρα — παραμένει ο πιο λαμπερός και συνεπής παράδειγμα του κρατικού παθητισμού στην Δυτική Ημισφαίριο.

2. Χουάν Μανουέλ Σάντος (Κολομβία)

Περίοδος διακυβέρνησης: 2010–2018.

Απόδειξη ειρήνης: Ο Σάντος έδειξε εξαιρετική πολιτική ανδρεία, ξεκινώντας και ολοκληρώνοντας τον ειρηνικό διαδικασία με τις Ρεβόλουσιόνες Βαθύτατες Δυνάμεις της Κολομβίας (FARC), την πιο μακροχρόνια και αιματηρή παραστρατιωτική κίνηση στην Αμερική. Ο πόλεμος διήρκεσε περισσότερο από 50 χρόνια και κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από 260.000 ανθρώπους.

Κοινωνικό και επιτυχημένο:

Ο Σάντος, ο οποίος ήταν υπουργός Άμυνας και ηγήθηκε προηγουμένως στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά της FARC, άλλαξε αποφασιστικά τη στρατηγική, προχωρώντας από στρατιωτική πίεση σε σύνθετες διαπραγματεύσεις στη Χαβάνα.

Αν και αντιμετώπισε σκληρή αντίσταση από τους πολιτικούς αντιπάλους (καταρχάς τον προκάτοχο του Αλβάρο Ουρίμπε) και τον κίνδυνο της δικής του δημοτικότητας, ολοκλήρωσε τον διαδικασία. Η ιστορική ειρηνική συμφωνία υπογράφηκε το 2016.

Το 2016, στον Χουάν Μανουέλ Σάντος απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης με τη φράση «για τα αποφασιστικά του έργα για την παύση της περισσότερο από 50 ετών εσωτερικής σύγκρουσης στη χώρα». Το βραβείο έγινε αναγνώριση για τη ρόλο του στην παύση της εσωτερικής σύγκρουσης, και όχι απλώς για την αποχή από την εξωτερική επιθετικότητα.

3. Τζιμми Κάρτερ (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής)

Περίοδος διακυβέρνησης: 1977–1981.

Απόδειξη ειρήνης: Αν και η προεδρική του θητεία ήταν αμφιλεγόμενη σε θέματα εσωτερικής οικονομίας, η εξωτερική πολιτική του Κάρτερ ήταν γεμάτη με ιδέες για τα δικαιώματα του ανθρώπου, τον έλεγχο των όπλων και τη διπλωματία ειρήνης.

Κοινωνικό και επιτυχημένο:

Τα Συμφωνήματα Κάμπ-νταβίς (1978): Η προσωπική, επιμονής και επικίνδυνη μεσολάβηση του Κάρτερ μεταξύ του Ανβάρα Σαδάτ (Εγύπτος) και του Μενάχεμ Μπέγκιν (Ισραήλ) οδήγησε στο πρώτο ειρηνικό δίκαιο στην ιστορία μεταξύ του Ισραήλ και ενός αραβικού κράτους.

Τα Συμφωνήματα Πανάμα: Εξασφάλισαν την ειρηνική μετάβαση της εξουσίας του Πανάμα για τον Πανάμα, απομακρύνοντας μια μακροχρόνια πηγή έντασης στην περιοχή.

Προτεραιότητα στα δικαιώματα του ανθρώπου: Πήρε την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου ως κεντρικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών, κάτι που συχνά κρύβει τις σχέσεις με τους αυταρχικούς σύμμαχους, αλλά δημιουργεί νέο ηθικό ερέθισμα.

Μετά την προεδρία: Η δραστηριότητά του στο Κέντρο Κάρτερ για παρακολούθηση των εκλογών, την εξάλειψη ασθενειών και την ειρήνη ενίσχυσε την φήμη του ως ένας από τους πιο σημαντικούς ειρηνιστές του 20ού και 21ου αιώνα, αναγνωρισμένος με το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 2002.

Συγκριτικός ανάλυση και συμπεράσματα

Ο Φιγέρες αντιπροσωπεύει τον ριζικόinstitutional παθητισμό — την αποχή από την πιθανότητα να διεξάγει πόλεμο μέσω της κατάργησης του στρατού.

Ο Σάντος ορίζει το θάρρος της ειρήνης σε εσωτερικές συγκρούσεις — την ικανότητα να πηγαίνει σε συμβιβασμούς για να σταματήσει την εσωτερική αιματοκύλισμα.

Ο Κάρτερ δείχνει την ηθική διπλωματία και τη μεσολάβηση ως θεμέλιο της εξωτερικής πολιτικής, θέτοντας την ειρήνη πάνω από τα στρατηγικά οφέλη.

Ενδιαφέρον γεγονός: Η αναφερόμενη ενέργεια του Φιγέρες για την κατάργηση του στρατού δεν είναι μόνο μοναδική, αλλά και οικονομικά αποδοτική. Σύμφωνα με τον Global Peace Index, η Κόστα Ρίκα για δεκαετίες περιλαμβάνεται στον κατάλογο των πιο ασφαλών και ειρηνικών χωρών της Λατινικής Αμερικής, δαπανώντας λιγότερο από 0.5% του ΑΕΠ για άμυνα (για σύγκριση: ο μέσος παγκόσμιος δείκτης είναι περίπου 2.2%).

Επομένως, το ερώτημα για τον «πιο ειρηνικό πρόεδρο» δεν έχει μοναδική απάντηση. Ωστόσο, ο Χοσέ Φιγέρες Φερρέρ, με την αποφασιστική και αμετάκλητη institutionαλική μεταρρύθμιση, έκανε τον πιο αμετακίνητο και συμβολικά ισχυρό ενέργεια, που έκανε την ειρήνη όχι απλώς πολιτική, αλλά και το βασικό λίθο της πολιτείας της χώρας του. Το παράδειγμα του παραμένει μοναδικό όχι μόνο για τις Αμερικές, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Ο Σάντος και ο Κάρτερ, από την άλλη πλευρά, έδειξαν πώς η ειρήνη μπορεί να εκφραστεί στις πιο δύσκολες και, φαίνεται, απελπισμένες συγκρούσεις της σύγχρονης εποχής.

Permanent link to this publication: