Η φωνή της μεγάλης πόλης και η αντανάκλασή της στο τέχνη: μονολογισμός, συζήτηση, διάλογος, θόρυβος

Η μεγάλη πόλη μιλά. Μιλάει όχι με λέξεις, αλλά με τον γύρισμα των τροχών, τα σήματα των οχημάτων, τα βήματα των εκατομμυρίων, τον θόρυβο του μετρό, τη μουσική από τα ανοιχτά παράθυρα, τα κραυγές των πωλητών, τον θόρυβο των τραμ, τον σφυρίγμο του βροχής στο ασφαλτήρα. Η πόλη είναι μια θορυβώδης, πολυφωνική σιμφονία, όπου κάθε ήχος είναι μέρος της партίτας. Οι καλλιτέχνες, οι συγγραφείς, οι μουσικοί, οι σκηνοθέτες πάντα προσπαθούν να καταγράψουν αυτόν τον ήχο. Μετατρέπουν τον θόρυβο σε ρυθμούς τζαζ, την απογοήτευση σε λογοτεχνικό μονολογισμό, τη συζήτηση των πεζών σε διάλογο σε χαρτί. Πώς το τέχνη αντικατοπτρίζει την ακοουστική του μητροπολιτικού τοπίου; Αναλύουμε τους τέσσερις μοτίβα της πόλεως φωνής.

Μονολογισμός: η πόλη ως εξομολογία του μόνολου

Στην μεγάλη πόλη ο άνθρωπος συχνά μένει μόνος του. Η μάζα γύρω του, αλλά δεν υπάρχει κανείς με τον οποίο μπορεί να συζητήσει. Αυτή η ακουστική απομόνωση γεννά τον μονολογισμό - τον εσωτερικό φωνή, που ακούγεται πιο δυνατός από τον θόρυβο της οδού. Στη λογοτεχνία το κλασικό παράδειγμα είναι τα «Απομνημονεύματα από το υπόγειο» του陀στωύ ή τα μυθιστορήματα του Φραντς Καφκα, όπου ο ήρωας περιπλανιέται στις άγνωστες οδούς, μιλώντας μόνος του. Στη ποίηση είναι τα ποιήματα του Αλεξάνδρου Πούσκιν («Νύχτα, οδός, φανάρι, φαρμακείο…») - όχι διάλογος, αλλά ελεύθερη εξομολόγηση. Στη ζωγραφική - τα έργα του Έντουαρντ Χόπερ («Η νύχτα των φανάριων»), όπου οι φιγούρες κάθονται στα καφέ αλλά δεν επικοινωνούν, κάθε μία στο δικό της κόσμο. Στη μουσική - οι σόλο πιανοσυνθέσεις του Ερίκου Σατι, που ονόμασε «μουσική καναπέδων» - ήχοι που δεν απαιτούν απάντηση. Ο πόλεως μονολογισμός στο τέχνη είναι ο κραυγή της μοναξιάς στη θορυβώδη κενότητα.

Συζήτηση: διάλογοι στον δρόμο

Η πόλη είναι ένας ατελείωτος διάλογος. Ο διάλογος του πωλητή με τον αγοραστή, του επιβάτη με τον ταξιτζή, των ερωτευμένων στη σκαμιά, των φίλων που μπαίνουν στο μπαρ. Αυτοί οι σύντομοι, αποσπασματικοί διάλογοι αποτελούν τη δομή της πόλεως ζωής. Στη λογοτεχνία τους έχουν μεταφέρει με δεινότητα ο Τζέιμς Τζойς στο «Ο Ουλιςς», όπου οι ήρωες ανταλλάσσονται φράσεις χωρίς να ακούνε ο ένας τον άλλον. Στο θέατρο - οι θεατρικές ποιήσεις του Τεννέσι Ουίλιαμς ή του Έντουαρντ Άλμπι, όπου οι συζητήσεις στη βεράντα ή στην κουζίνα γίνονται απόκρυψη της καθημερινής ζωής της πόλης. Στο κινηματογράφο - οι διάλογοι του Γουόodi Αλέν, όπου οι ήρωες μιλούν ταυτόχρονα, διακόπτοντας, αλλά δημιουργώντας την εντύπωση κατανόησης. Στη ζωγραφική - το «Κραυγή» του Μουνκ; Όχι, είναι μονολογισμός. Αλλά οι ζωγραφιές του Πιέρου Αουγκούστα Ρενουάρ («Ο χορός στο Μουλέν της Γκαλέτ») - πολλά διάλογοι, χειρονομίες, βλέψεις. Ο διάλογος στο τέχνη είναι μια πολυφωνία, όπου κάθε φωνή έχει σημασία, αλλά κανείς δεν ακούει τον συνομιλητή του μέχρι τέλους.

Διάλογος: όταν η πόλη απαντά στον άνθρωπο

Μερικές φορές η πόλη εισέρχεται στον διάλογο. Όχι άνθρωποι, αλλά ο ίδιος ο μητροπολιτικός οργανισμός: η αρχιτεκτονική του, ο καιρός, οι ρυθμοί του. Ο άνθρωπος κάνει ερώτηση και η πόλη απαντά με ουρανοξύστες, με φανάρια, με απρόσμενες στροφές των οδών. Στη λογοτεχνία αυτό είναι το «Πέτρουγκραντ» του Ανδρέα Βέλικι, όπου η πόλη είναι ένα ζωντανό όν, που μιλά στον ήρωα. Στο κινηματογράφο - τα έργα του Μιケλάντζελο Αντονιόνι («Σκιά», «Νύχτα»), όπου οι ήρωες περιπλανιούνται στις ερημικές ρωμαϊκές οδούς και η αρχιτεκτονική τους πιέζει, απαντώντας στο σιωπηλό τους. Στη μουσική - το «Μετρόπολις» του Φρίντριχ Λάνγκ, όχι κινηματογράφος, αλλά η μουσική του Γκότφριντ Γκουππερτ δημιουργεί διάλογο μηχανής και ανθρώπου. Στη ποίηση - ο κύκλος «Μόσχα» της Μαρίας Κουζνέτσόβα, όπου η πόλη προκύπτει ως συνομιλητής: «Μόσχα! Πόσο μεγάλος ο στάβλος προσκύνησης». Ο διάλογος ανθρώπου και πόλης στο τέχνη είναι πάντα μια προσπάθεια να κατανέμηση, να βρει κοινή γλώσσα στον χάος.

Θόρυβος: η ακοουστική χάος ως έμπνευση

Αλλά ο κύριος ήχος της πόλης είναι ο θόρυβος. Όχι μελωδία, όχι ρυθμός, αλλά ακριβώς ο χάος, ο δισωνικός θόρυβος. Ο γύρισμα του κινητήρα, ο θόρυβος του τραμ, τα σφυρίγματα, οι κραυγές, το εχθρός των βημάτων, ο θόρυβος του σπασμένου γυαλιού, η μουσική από το παράθυρο του άλλου. Ο θόρυβος ενοχλεί, καταπιέζει, αλλά και εμπνέει τους καλλιτέχνες. Στη μουσική το πρώτο που το αντιλήφθηκαν οι φουτουριστές: ο Λουίτζι Ρούσσο έγραψε το «Τέχνη του Θορύβου» (1913), όπου ζήτησε να χρησιμοποιηθούν στο μοντέρνο τραγούδι οι ήχοι της πόλης: ο θόρυβος των τρένων, το σφύριγμα του σφαιριού, ο θόρυβος των οχημάτων. Πźniejτερα αναπτύχθηκε στη μουσική της βιομηχανίας (Einstürzende Neubauten), στο τεχνο (οι ρυθμοί του μετρό), στο εμβιέντε (η καταγραφή του θορύβου της πόλης ως μουσική). Στη ζωγραφική - ο φουτουρισμός του Ουμπέρτο Μπότζιονι («Η πόλη αναγεννιέται»), όπου το κίνηση και ο θόρυβος μεταφέρονται με διασπασμένες μορφές. Στη λογοτεχνία - το μυθιστόρημα του Τζον Ντάσπος «Μανχάταν», όπου ενσωματώνονται κομμάτια από εφημερίδες, κραυγές από τις οδούς, αποσπάσματα διαφημίσεων. Στο κινηματογράφο - οι αστικές συμφωνίες των 1920 ('Ο άνθρωπος με την κάμερα' του Ντζιγκι Βέρτοφ), όπου ο θόρυβος της πόλης έγινε μουσικό μοντάζ. Ο θόρυβος στο τέχνη δεν είναι αντεμπολεύς μουσική, αλλά νέα μουσική, που αντικατοπτρίζει την εποχή.

Συμπέρασμα

Η φωνή της μεγάλης πόλης είναι πολυμορφής. Μπορεί να είναι ο ήχος του μοναχικού ανθρώπου στο παράθυρο, ο απόσπαστος διάλογος στο γεμάτο με δέκα άτομα όχημα, ο διάλογος με τις τοίχους των небоскύβων ή ο χάος του θορύβου που κάνει το αυτί να κλείνει. Το τέχνη πάντα προσπάθησε να καταγράψει αυτόν τον ήχο - όχι για να δραπετεύσει από αυτόν, αλλά για να κατανοήσει. Να κατανοήσει πώς ζούμε σε αυτόν τον θόρυβο, πώς αναπνέουμε ανάμεσα στον μετρώνυχο των βημάτων, πώς αγαπούμε υπό τον ήχο των σiren. Και, πιθανώς, αν καταλάβουμε τη φωνή της πόλης, θα καταλάβουμε και την δική μας.

Permanent link to this publication: