Κουλτούρα και οροσειρές: η σεμιόσφαιρα της κάθετης

Εισαγωγή: το όρος ως πολιτισμικός κατασκευαστής

Οι οροσειρές, ως ένας από τους βασικούς στοιχεία του φυσικού τοπίου, είναι επίσης ισχυροί πολιτισμικοί κατασκευαστές. Εργάζονται στις μυθολογικές, θρησκευτικές, καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές συστήματα όχι ως παθητικός φόντο, αλλά ως ενεργοί σημασιοδιαμορφωτές. Η πολιτισμική κατοχή των οροσειρών είναι ένας διαδικασία της σημανοποίησής τους, της δόσης τους αξιών, που ποικίλλει από το σακρальное τρόμο μέχρι τον αισθητικό θαυμασμό, από το αβάσταχτο φράγμα μέχρι το σύμβολο της πνευματικής άνοδου. Η μελέτη της αλληλεπίδρασης της κουλτούρας με τις οροσειρές βρίσκεται στην περιοχή της πολιτισμικής γεωγραφίας, της εικονολογίας ( επιστήμη των εικόνων) και της οικοκρίτικής.

Οι οροσειρές στη μυθολογία και τη θρησκεία: ο άξονας του κόσμου και οι κατοικίες των θεών

Από τα αρχαιότερα χρόνια, οι οροσειρές έπαιξαν τον ρόλο του axis mundi (άξονα του κόσμου), συνδέοντας το ουρανό, τη γη και τον υπογείων κόσμο.

Ο Όλυμπος στην αρχαία Ελλάδα - η κατοικία των θεών, απρόσιτη για τους θνητούς.

Ο Σιών στην ιουδαϊκή και στη συνέχεια στην χριστιανική παράδοση - σύμβολο της θεϊκής παρουσίας και σωτηρίας.

Η Μέρου/Σουμέρου στην ινδουιστική, την βουδδιστική και την τζαϊνική κοσμολογία - η ηπειρωτική όρος στο κέντρο του σύμπαντος.

Το Φούτζιγιαμα στον σιντοϊσμό - η ιερή όρος, το όνειρο του θεού, αντικείμενο προσκυνήματος.

Αυτές οι σακρικές οροσειρές δεν ήταν απαραίτητα οι ψηλότερες, αλλά γίνονταν κέντρα της πολιτισμικής вселίας, οργανώνοντας γύρω τους χώρους σημαίνει.

Φιλοσοφική και αισθητική επανάσταση: από τον τρόμο στο возвυγμένο

Ο κρίσιμος μετασχηματισμός στη αντιμετώπιση των οροσειρών στην occidental κουλτούρα έγινε στην αρχή του 18ου αιώνα και στη συνέχεια του 19ου, εντός της αισθητικής του возвυγμένου (sublime), που αναπτύχθηκε από τον Εدموند Μπέρκ και τον Ιμάνουηλ Κάντ. Αν και πριν, οι οροσειρές θεωρούνταν "κακομοιρή κρημνίες" στο σώμα της γης (κατά τον φιλόσοφο Thomas Hobbes), τώρα έγιναν το παράδειγμα του возвυγμένου - της εμπειρίας που συνδυάζει τον τρόμο και την ευχαρίστηση μπροστά στην μεγαλοπρεπία και την ισχύ της φύσης που ξεπερνά τον άνθρωπο. Αυτό επηρέασε άμεσα τον ρομαντισμό:

Πainting: Κασπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ ("Ο Περιπλανώμενος πάνω από τη θάλασσα του νεβώδους"), και οι καλλιτέχνες της Σχολής Χάδσον-Ρίβερ στις ΗΠΑ (Albert Bierstadt, Thomas Cole) απεικόνισαν τις οροσειρές ως τόπο μυστηριώδους αποκάλυψης και συνάντησης του ανθρώπου με την ατένεια.

Λογοτεχνία: Οι ποίημα του Lord Byron ("Manfred"), τα έργα του Samuel Taylor Coleridge και του William Wordsworth (που αφιέρωσε έναν κύκλο σονέτων στο θέμα των οροσειρών) έκαναν το ορεινό τοπίο χώρο εσωτερικής σκέψης, μελαγχολίας και πνευματικής αναζήτησης.

Οι οροσειρές ως εθνικός σύμβολος και στάδιο μνήμης

Στην εποχή της δημιουργίας των εθνικών-κρατών, οι οροσειρές έγιναν ισχυροί εθνικοί σύμβολοι, που σηματοδοτούν τις συνόρες και δημιουργούν την ταυτότητα.

Οι Άλπεις ως σύμβολο της Ελβετίας, που εκφράζει τις ιδέες της ελευθερίας, της καθαρότητας και της αντοχής.

Οι Τάτρες στην πολωνική και την σλοβακική κουλτούρα, ρομαντικοποιημένες ως φρούριο του λαϊκού πνεύματος.

Οι Γιμαλάι ως "θύρα" και πνευματική κοιλιά της Ινδίας.

Ο Καύκασος στη ρωσική κουλτούρα του 19ου αιώνα - χώρος εξωτικότητας, ελευθερίας και προσωπικής εξέγερσης (οι ποίημα του Α.Σ. Πούσκιν και του Μ.Ю. Λερμοντова).

Οι οροσειρές γίνονται επίσης τόπους μνήμης (lieu de mémoire): τόποι μάχης (ο Περβάλλος Σουβόροφ στις Ελβετικές Άλπεις), τραγικών συμβάντων (το κρανίο στο Περβάλλο Δятлова στο Ουράλ) ή ηρωικών επιτευγμάτων (η πρώτη αναρρίχηση στο Εβέρεστ το 1953 ως σύμβολο της μετά chiếnματικής αναγέννησης της Βρετανίας).

Ορεινές κουλτούρες: προσαρμογή και παγκόσμιοι ορίζοντες

Οι λαοί που ζουν για δεκαετίες στις ορεινές περιοχές έχουν αναπτύξει μοναδικούς πολιτισμικούς συνδυασμούς:

Οι Αμερικανικές κουλτούρες (Ίνκα): Σακralισμός των οροσειρών (άπο), το γεωργικό έργο σε στέγες, η αρχιτεκτονική που είναι ιδανικά ενσωματωμένη στο τοπίο (Μάτσο-Πίκτσου).

Οι κουλτούρες των Γιμαλάι: Βουδδιστική και ινδουιστική σύμβολα, η πρακτική του προσκυνήματος (κόρα) γύρω από τις ιερά κορυφές (Κάιλάς), η προσαρμοστική αρχιτεκτονική.

Οι κουλτούρες του Καυκάσου: Κουλτούρα της φιλοξενίας και της στρατιωτικής τιμής, που αναπτύχθηκε στις απομονωμένες χαράδρες και την συνεχή ανάγκη προστασίας; η επική ποίηση (ναρτσκός επος).

Αυτές οι κουλτούρες δείχνουν όχι την παθητική προσαρμογή, αλλά την ενεργή δημιουργική κατανόηση του ορεινού περιβάλλοντος, την μετατροπή των περιορισμών της σε πόρο για τη δημιουργία μοναδικών κοινωνικών κανόνων, αισθητικής και πίστης.

Οι οροσειρές στη σύγχρονη μάζα πολιτισμού και το οικολογικό συνείδηση

Στα χρόνια του 20ου και του 21ου αιώνα, η εικόνα των οροσειρών συνεχίζει να εξελίσσεται:

Κινηματογράφος: Από τις επικές ταινίες ("Ο όρος") μέχρι τις φιλοσοφικές παροιμίες ("Δαλύσσα των προγόνων", "Στα υψηλά σου"), οι οροσειρές υπάρχουν ως μεταφορά του εσωτερικού δοκιμασμού, της καθαρότητας ή, αντίθετα, της αδυσώπητης φύσης. Γίνονται μέρος του σύγχρονου φολκλόρε.

Αθλητισμός και τρόπος ζωής: Η δημιουργία του αλπινισμού, του σκι και του φριρίντ, έχει δημιουργήσει μια ολόκληρη υποκουλτούρα, όπου η όρος είναι το "παιχνίδι" και η πρόκληση. Αυτός ο τύπος έχει εμπορευματοποιηθεί στην διαφήμιση, συμβολίζοντας ελευθερία, εκτρεπτικότητα και επιτυχία.

Οικολογικός διάλογος: Οι οροσειρές, ειδικά οι οροσειρές με τα κρύα λάδια, γίνονται η εικόνα της κλιματικής κρίσης. Η εικόνα τους μετατρέπεται από την αιώνια και την αμετάβλητη στην ευάλωτη και ευάλωτη, που προκαλεί νέες πολιτισμικές ιστορίες προστασίας και ευθύνης.

Ενδιαφέροντα γεγονότα και παραδείγματα

Η όρος ως βιβλιοθήκη: Στις βουδδιστικές παραδόσεις του Τιβέτ και της Μογγολίας, οι κείμενα που θεωρούνται ιερά συχνά κλεινούνται σε στύπες ή νιχές στις οροσειρές, μετατρέποντας ολόκληρο το τοπίο σε αποθήκη σακρικού γνώσεως.

Μούσα-Δάγκ - Η Όρος του Μωυσή: Κατά τη διάρκεια του genocides των Αρμενίων το 1915, οι κάτοικοι των πολλών χωριών στην όρος Μούσα-Δάγκ (σήμερα στην Τουρκία) οργάνωσαν την άμυνα και επιβίωσαν. Η ιστορία αυτή, περιγραφμένη από τον Φραντς Βέρφελ, μετατρέπει μια συγκεκριμένη όρος σε σύμβολο της αντίστασης και της επιβίωσης ενός ολόκληρου λαού.

Αντικειμενική τέχνη: Οι εργασίες των καλλιτεχνών, όπως ο βρετανός σκαulptor Andy Goldsworthy, που δημιουργούνται απευθείας στις οροσειρές από υλικά που βρίσκονται στο περιβάλλον (χιόνι, λίθους, πάγο), αποτελούν μια προσπάθεια διάλογου με τον ορεινό τοπίο με τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης.

Συμπέρασμα

Η κουλτούρα δεν απλώς αντανακλά τις οροσειρές - τη δημιουργεί. Η ίδια γεωλογική μορφολογία μπορεί να κατανοηθεί ως φυλακή δαιμόνων, θεϊκός θρόνος, εθνικός σύμβολος, αθλητικό όργανο ή κλήμα προς την οικολογική κινητοποίηση. Οι οροσειρές υπηρετούν πολιτισμικούς οθόνες, στους οποίους οι κοινωνίες αναπαράπτουν τα φόβους τους, τους ιδανισμούς τους, τις πνευματικές αναζητήσεις τους και τις πολιτικές τους αξιώσεις.

Η αλληλεπίδραση της κουλτούρας με τις οροσειρές είναι ένα διάλογος όπου η φυσική πραγματικότητα επιβάλλει περιορισμούς (ύψος, κρύο, δυσκολία πρόσβασης), και η κουλτούρα απαντά με τη δημιουργία σημαίνει, που μετατρέπει αυτούς τους περιορισμούς σε πηγές δύναμης, ομορφιάς και ταυτότητας. Από τις σακρικές χάρτες των αρχαίων κοσμολογιών μέχρι τις ψηφιακές διαδρομές στο GPS των σύγχρονων αλπινιστών - ο άνθρωπος συνεχώς γράφει και επαναγράφει το κείμενο για τις οροσειρές. Και αυτό το κείμενο, αυτή η "σεμιόσφαιρα της κάθετης", παραμένει ένα από τα πιο βαθιά και πολυδιάστατα διηγήματα για το ίδιο το ανθρώπινο είδος, για τη σχέση του με τη φύση, το υπερφυσικό και τα δικά του όρια. Η κατανόηση των οροσειρών ως πολιτισμικού φαινομένου επιτρέπει να τις δούμε όχι απλώς ως στοιχεία του τοπίου, αλλά ως κρίσιμο κόμβο στη δικτύωση των ανθρώπινων σημαίνει.

Permanent link to this publication: