Κοινή χαρά κατά την Πρωτοχρονιά: κοινωνικές λειτουργίες και ψυχολογικοί μηχανισμοί της συγχρονισμένης

Εισαγωγή: Από την αισθηματική έκρηξη στον κοινωνικό ρیتουαλ

Η κοινή χαρά που συνοδεύει την υποδοχή της Νέας Χρονιάς δεν είναι μια αυθόρμητη συναισθηματική εκτόνωση, αλλά ένα σύνθετο κοινωνικο-ψυχολογικό κονστρούκτο με βαθιά ιστορικά ρίζες και έντονες λειτουργίες. Από την ώρα των καραντίων στην Κόκκινη Πλατεία μέχρι τη συγχρονισμένη αντίστροφη μέτρηση στο Τάιμς Σκوير, από το κοινό κάλεσμα "Χρόνια Πολλά!" μέχρι τη συλλογική εκτέλεση του ύμνου ή της τραγουδίας "Auld Lang Syne" – αυτές οι πρακτικές αποτελούν ριτουály κοινής συγχρονισμένης, προσωρινά μεταμορφώνοντας την αδιασυνέπεια της μάζας σε ένα ενιαίο συναισθηματικό κοινότητα. Η ανάλυση αυτού του φαινομένου απαιτεί διεπιστημονικό προσέγγιση, που ενώνει την ανθρωπολογία του εορτασμού, την κοινωνιολογία των συναισθημάτων και τη κοινωνική ψυχολογία.

1. Ιστορικοί και ανθρωπολογικοί ρίζες: από το καρναβάλι στον σакρальный μετασχηματισμό

Η πρωτοχρονιάτικη χαρά γενετικά ανήκει στους αρχαίους ριτς που σχετίζονται με την ηλιοδρόμηση της χειμώνα (Κόλαδα, Σατουρνάλια). Οι κύριες τους χαρακτηριστικές – προσωρινή ακύρωση των κοινωνικών νόμων, ριτειακός χάος, καπνισμός, υπερβολική κατανάλωση τροφής και ποτού – στόχευαν στη συμβολική "θάνατο" του παλιού χρόνου και την προτροπή της ανανέωσης του κόσμου μέσω της κοινής ενέργειας. Η χαρά είχε χαρακτήρα όχι διασκεδαστικό, αλλά παγκόσμιο. Οι σύγχρονες γιορτές στα κέντρα των πόλεων διατηρούν τις καρναβαλικές τους χαρακτηριστικές: το χώρο της πλατείας εκπέμπει προσωρινά από τον καθημερινό του τάξη, επιτρέπονται στενές επαφές με άγνωστους, κραυγές, τραγούδια. Αυτό το δράμα του "προγραμματισμού" του κοινωνικού χρόνου.

Ενδιαφέρον γεγονός: στη μεσαιωνική Ευρώπη υπήρχε η συνήθεια του "Πρωτοχρονιάτικου Εορτασμού" (Festum Fatutorum), που έμπαινε στο διάστημα μεταξύ Χριστουγέννων και Νέας Χρονιάς, όταν το κατώτερο κλήρο και οι πιστοί παραπλακέυουν τους εκκλησιαστικούς ριτς, επιλέγοντας "επίσκοπο δολοφόνο". Αυτό ήταν καναλιποιημένος εκτόνωση της ενέργειας, που τελικά υπογράμμισε την αμετάβλητη νομή.

2. Κοινωνικοψυχολογικές λειτουργίες: ενότητα, καναλιποίηση και νομιμοποίηση

Η δημιουργία "αισθηματικής κοινότητας" (emotional community). Το κοινό πέρασμα του αффекта (γέλιου, ελπίδας) στον κρίσιμο χρόνο της μετάβασης παράγει ισχυρό αποτέλεσμα αλληλεγγύης. Ο συλλογικός κραυγάς, το φιλί με άγνωστους, ο κρατήρας κάτω από τον καραντίνα – όλα αυτά δημιουργούν την αίσθηση (και συχνά την πραγματικότητα) της επικράτησης του απομόνωσης και της κοινωνικής απομόνωσης. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτό το "κοινό εφερμένο" – το συγχρονισμένο δράμα που από μόνο του γενерирует το αίσθημα της ενότητας.

Η καναλιποίηση της συλλογικής αγωνίας. Ο χρόνος, ιδιαίτερα στην εποχή της αβεβαιότητας, συνδέεται με την απόκτηση αβεβαιότητας και άγχους. Το ριτειακό, δοθέν και ελεγχόμενο γέλιο (συνήθως με την κατανάλωση αλκοόλ ως κοινωνικά αποδεκτό δισέξιντερ) αποτελεί μορφή συλλογικής ψυχοθεραπείας, που επιτρέπει "να καψήσουμε" τις αρνητικές συναισθηματικές του παλιού έτους και να υποδεχτούμε το νέο με αισιοδοξία.

Η νομιμοποίηση του κοινωνικού τάξης. Παραδοξολογικά, το μαζικό γέλιο συχνά υπηρετεί την ενίσχυση του κρατικού καθεστώτος. Οι επίσημα οργανωμένες πόλεις των γιορτών με τη συμμετοχή των πρώτων προσώπων, τα φώτα φωτιά, που μεταδίδονται από τους κρατικούς κανάλους, δείχνουν την ικανότητα της εξουσίας να δίνει γιορτή και να διασφαλίζει τάξη ακόμα και στο σημείο του ριτειακού χάους. Αυτό είναι μαλακός τύπος ενσωμάτωσης του ατόμου στο σώμα της εθνότητας.

3. Μηχανισμοί συγχρονισμού: χρονομέτρηση, μουσική και ριτειακές πρακτικές

Ο κλειδί για την κοινή χαρά είναι η συγχρονισμένη δράση ενός μεγάλου αριθμού ανθρώπων.

Ακουστικοί σημάδια χρόνου. Ο καραντίνας των ρολογιών, η αντίστροφη μέτρηση, τα γουάκας των εργοστασίων ή οι σiren – αυτά είναι ακουστικά φανάρια που συντονίζουν τις δράσεις εκατομμυρίων. Η церемονία στο Τάιμς Σκوير με την πτώση του φωτεινού σφαιράκου (από το 1907) είναι ένα κλασικό παράδειγμα οπτικοχρονικού σηματοδότη, που συγχρονίζει το πλήθος.

Ριτειακοί κρατήρες και τραγούδια. Η εκτέλεση μιας συγκεκριμένης στιγμής μιας συγκεκριμένης τραγουδίας (στα αγγλόφωνα κράτη – "Auld Lang Syne", στη Σοβιετική/Ρωσία – "Ирония судьбы" ή "Пять минут") δημιουργεί ισχυρή ακουστική ενότητα. Με τον ίδιο τρόπο και ο ριτειακός κρατήρας "Για την Νέα Χρονιά!", που εκφωνείται συγχρονικά, είναι λεκτικός δράμα που συνιστά το κοινό των γιορτάζοντων.

Η φωτιάχτιο ως συλλογική αισθητηριακή διέγερση. Οι εκρήξεις της φωτιάχτιο δεν είναι απλώς ένα θέαμα, αλλά ένας ολοκληρωμένος αισθητηριακός εμπειρία (ήχος, φως, μερικές φορές βήθος), που κατακτά όλους τους παρόντες ταυτόχρονα, καταπνίγοντας τα ατομικά διαφορές και κατευθύνοντας την προσοχή σε ένα ενιαίο αντικείμενο.

4. Κοινωνική ιδιαιτερότητα και παγκόσμια μοτίβα

Οι εκφράσεις της κοινής χαράς διαφέρουν, αλλά διατηρούν την κοινή δομή.

Ο Σκωτσέζικος Χογμάναι: μαζικές δραστηριότητες σε δρόμους με υποχρεωτική εκτέλεση του "Auld Lang Syne" και τον έθιμο του "first-footing" – ο πρώτος επισκέπτης στο νέο έτος πρέπει να είναι ένας μακρυμάλληλος άνδρας με συμβολικά δώρα (άνθρακα, віスキ, αμυγδαλόψωμα).

Ο Ιαπώνικος "δζόя-νο κане": 108 χτυπήματα του κώλου του ναού στις μεσάνυχτα, που απομακρύνουν τα ανθρώπινα αμαρτήματα. Εδώ η συλλογική δράση δεν είναι το θορυβώδες γέλιο, αλλά η κοινή ακρόαση, που δημιουργεί βαθιά αίσθημα κοινότητας.

Ο Βραζιλιανός Ρεσίφι: στον παραλία χιλιάδες άνθρωποι με λευκές στολές πηδούν πάνω στις κυματα, προσφέροντας δώρα στη θεά του θαλάσσιου Γιουμαντζέ. Αυτό είναι ένα συλλογικό ριτς που συνδέει το γέλιο με τον θρησκευτικό ριτς.

5. Ψυχολογικοί ενέργειες και " κόστος" της χαράς

Η συμμετοχή στη συλλογική χαρά προκαλεί την εκτόνωση των ενδορφινών και της οξυτοκίνης, ενισχύοντας το αίσθημα της ανήκειν και της χαράς. Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά:

Ο αποτέλεσμα του θεατή και η ανomia: στην τεράστια μάζα η ατομική ευθύνη διαλύεται, που μπορεί να οδηγήσει σε αντιασociable συμπεριφορά (βανδαλισμός, πιθανότητα).

Το κοινωνικό πίεση για γέλιο: η ηθική της υποχρεωτικότητας της χαράς ("γιορτάστε, γιατί όλοι γιορτάζουν!") μπορεί να προκαλέσει σε introverts ή ανθρώπους σε δύσκολες συνθήκες ζωής αντίστροφη αποτέλεσμα – ενίσχυση του αίσθηματος απομόνωσης και της ύπαρξης κενής ("σύνδρομο της γιορτή της κατάθλιψης").

Συμπέρασμα: Η χαρά ως κοινωνική τεχνολογία χρόνου

Η κοινή πρωτοχρονιάτικη χαρά είναι μια πολύ αποτελεσματική κοινωνική τεχνολογία. Εκτελεί την αποστολή της ψυχολογικής εκτόνωσης, την ενίσχυση της ομάδας ενότητας στο επίπεδο των μικρών ομάδ (οικογένεια, φίλοι), καθώς και των μεγάλων φανταστικών κοινοτήτων (πόλη, εθνότητα). Μεταφέροντας τους ριτς της συγχρονισμένης, μεταμορφώνει τον αβストροτικό χρονικό ορίζοντα σε μια οсяζόμενη, συναισθηματική συμβάν, προσδίδοντας το υποκειμενικό αίσθημα του "νέου αρχής". Στις συνθήκες αυξανόμενης ατομοποίησης της κοινωνίας, αυτές οι βραχυχρόνιες, έντονες εμπειρίες της συλλογικής συγκέντρωσης αποτελούν τον πιο σημαντικό μηχανισμό διατήρησης των κοινωνικών συνδέσεων και της συλλογικής ταυτότητας. Η νύχτα της Νέας Χρονιάς, έτσι, δεν είναι απλώς ένας εορτασμός, αλλά ένα ετήσιο επαναλαμβανόμενο κοινωνικό πείραμα για την κατασκευή κοινότητας μέσω της συγχρονισμένης χαράς.

Permanent link to this publication: