Το Τόμ Σάιερ: ο αγόρις που έμαθε στην Αμερική να είναι Αμερική

Εμφανίστηκε στον κόσμο το 1876 στις σελίδες του μυθιστορήματος του Μάρκου Τουβέν και γρήγορα έγινε κάτι περισσότερο από έναν απλό λογοτεχνικό χαρακτήρα. Ο Τόμ Σάιερ δεν είναι απλώς ένας αλαζονικός αγόρις από μια επαρχιακή πόλη στη όχθη του Μισισιπή. Είναι ένας αρχέτυπος που ενσωματώνει τις κύριες χαρακτηριστικές του αμερικανικού εθνικού χαρακτήρα: επιχειρηματικότητα, αισιοδοξία, πίστη στις δικές του δυνάμεις, μισος προς τους αρχηγούς και η ικανότητα να μετατρέπει τη ρουτίνα σε περιπέτεια. Η φιγούρα του έγινε καθρέφτης, μέσα στον οποίο η Αμερική είδε τον εαυτό της — νέα, αλκιμιστική, γεμάτη ενέργεια και πίστη ότι είναι δυνατόν να κάνει το πάντα αν δείξει ευφυΐα και δεν φοβάται να διακινδυνεύσει.

Πρακτικός γений: πώς ο Τόμ ξεγελάστηκε από την κοινωνία

Μία από τις πιο γνωστές σκηνές στη παγκόσμια λογοτεχνία είναι η βαφή του τοίχου. Ο Τόμ, ο οποίος τιμωρήθηκε από την αδελφή του Πόλι για αδικία, μετατρέπει την εξαντλητική εργασία σε επιθυμητή δραστηριότητα. Ο Τόμ δεν απλώς παίζει παιχνίδι — δημιουργεί αγορά εκεί όπου δεν υπήρχε. Πωλεί την ευκαιρία να βαψουν το τείχος στους φίλους του, λαμβάνοντας εναντίον τους μήλα, χαρτοπαπαγάλους, τσιπούρες και άλλα αγόρια δώρα. Αυτή η σκηνή έγινε μεταφορά της αμερικανικής επιχειρηματικότητας: να δημιουργήσεις αξία από τίποτα, να πείσεις τους άλλους για τη σημασία του που κάνεις και να κερδίσεις κέρδη. Σε αυτό το επεισόδιο ο Τόμ φιγουράρει ως γεννημένος επιχειρηματίας που κατανοεί τις νόμους της ζήτησης και της προσφοράς μενταγμένα, πολύ πριν αυτές οι νόμοι διατυπωθούν στα βιβλία της οικονομίας.

Ο Τόμ δεν περιμένει δωρεές, δεν παραπονιέται για τη τύχη του. Δρα. Σε αυτό το σημείο του διαφέρει από πολλούς άλλους λογοτεχνικούς ήρωες της εποχής του. Δεν αναλύει, δεν ταλαιπωρείται από ύπαρξης ερωτήματα — λύνει προβλήματα. Και αυτό είναι ένα καθαρά αμερικανικό προσέγγιση: να μην ρωτάς «γιατί», να ρωτάς «πώς». Ο Τόμ είναι το σώμα της can-do attitude, της ίδιας της «θετικής» φιλοσοφίας που επέτρεψε στην Αμερική να κατακτήσει τον Δυτικό Χώρο, να κατασκευάσει εργοστάσια και να στείλει τον άνθρωπο στον Δία.

Επαναστάτης με γενναίο καρδιά

Ο Τόμ Σάιερ είναι ένας επαναστάτης. Αφαιρείται από το σπίτι του, παραλείπει την σχολή, συγκρούεται, καπνίζει πιπέ και δεν αναγνωρίζει αρχηγούς. Αλλά η επανάστασή του δεν είναι καταστροφική. Δεν θέλει να καταστρέψει τον κόσμο των μεγάλων — θέλει να τον μεταμορφώσει με τους δικούς του κανόνες, να τον κάνει πιο δίκαιο, πιο ενδιαφέρον και πιο ζωντανό. Προστατεύει τον Μέφ Πότερ όταν τον κατηγορούν ψευδώς για φόνο, κινδυνεύοντας με τη ζωή του. Σώζει τη Μπέκι Τάτσερ στην σπηλιά, δείχνοντας απίστευτη ευφυΐα και τόλμη. Αναζητάει κρυφό θησαυρό όχι από αλαζονεία, αλλά από την αγάπη για την περιπέτεια και την επιθυμία να αποδείξει στον εαυτό του και στους άλλους τη σημασία του.

Αυτή η συνδυασμός εξωτερικής ανυποτάξεως και εσωτερικής ηθικής κάνει τον Τόμ τον ιδανικό αμερικανικό ήρωα. Δεν είναι άγιος, δεν είναι τέλειος — είναι εγοιστής, тщεσλάς, μερικές φορές βίαιος. Αλλά σε κρίσιμα σημεία επιλέγει την αλήθεια και την συναίσθηση. Είναι μια μνεία στο αμερικανικό πνεύμα — δεν είναι απλός πατριωτισμός και δεν είναι слепή ακολούθηση κανόνων. Είναι η ικανότητα να ακούς τη φωνή της συνείδησης ακόμα και όταν αντίθετη στις κοινές normes.

Δημοκρατικότητα ως δεύτερη φύση

Ο Τόμ Σάιερ φίλησε τον Γέκλμπερι Φίνν, έναν αθλίτη, τον γιο ενός πιπεράτη, τον οποίο οι «καλοί» άνθρωποι αποφεύγουν. Αυτή η φιλία έγινε πρόκληση για την τότε κοινωνική δομή. Ο Τόμ δεν βλέπει τον Γέκλμπερι ως «κατώτερο» — τον βλέπει ως συμμάχο στην περιπέτεια, έναν άνθρωπο που η ελευθερία και η ανεξαρτησία του προκαλούν ζήλια και θαυμασμό στον Τόμ. Αυτό το έργο δεν είναι απλώς μια αθλιότητα παιδικής αλληλεγγύης. Είναι ο πρώτος βήμας προς τον ίδιο αμερικανικό ιdeal της ισότητας, ο οποίος δεν πάντα συμφωνούσε με την πραγματικότητα, αλλά πάντα ήταν ο ορίζων που επιθυμούσε η χώρα.

Ο Τόμ δεν γνωρίζει κοινωνικά προκαταλήψεις. Δεν σηκώνει το κεφάλι, γιατί έχει σπίτι, ενώ ο Γέκλμπερι δεν έχει σπίτι. Εκτιμά τον Γέκλμπερι όχι για την καταγωγή του, αλλά για το χαρακτήρα του. Και σε αυτό προηγείται της εποχής του. Είναι το σώμα της αμερικανικής όνειρα, όπου ο άνθρωπος αξιολογείται όχι για το παρελθόν του, αλλά για τις πράξεις του.

Ιδεαλιστής και πρακτικός σε ένα φιάλκο

Ο Τόμ Σάιερ είναι ένα θαυμάσιο συνδυασμό ιδεαλισμού και πρακτισμού. Μπορεί να διαβάζει για ώρες ρομαντικά μυθιστορήματα και να φαντάζεται τον εαυτό του ως γενναίο ιππότη που σώζει πριγκίπισσες. Στη πραγματική ζωή του, ωστόσο, αξιολογεί την κατάσταση με ωδή, ξέρει να διαπραγματεύεται, να διαπραγματεύεται και να βρίσκει προνόμια. Είναι πιστός στην όνειρα, αλλά δεν χάνει την επαφή με την πραγματικότητα. Είναι αυτός ο ισορροπία που έκανε την Αμερική επιτυχημένη: η ικανότητα να ονειρεύεσαι για μεγάλα και να εργάζεσαι με τα χέρια σου για να τα υλοποιήσεις. Όταν ο Τόμ βρίσκει τον θησαυρό στην σπηλιά, δεν γίνεται απλώς πλούσιος — επιβεβαιώνει την πίστη του στο ότι ο κόσμος είναι δίκαιος και ότι η τόλμη και η ευφυΐα πάντα αποζημιώνονται. Αυτό είναι ένα αισιόδοξο βλέμμα στη ζωή, που πολύ σε μεγάλο βαθμό定义ήκε από το χαρακτήρα της αμερικανικής εθνικής φυλής. Στην Ευρώπη του τέλους του 19ου αιώνα, όλο και πιο συχνά ακούγονταν πέσιμιστες νότες — απογοήτευση από τον πρόοδο, κούραση από την industrialization. Ο Τόμ Σάιερ, αντίθετα, εκπέμπει ενέργεια και πίστη στις δικές του δυνάμεις.

Όταν ο Τόμ βρίσκει τον θησαυρό στην σπηλιά, δεν γίνεται απλώς πλούσιος — επιβεβαιώνει την πίστη του στο ότι ο κόσμος είναι δίκαιος και ότι η τόλμη και η ευφυΐα πάντα αποζημιώνονται. Αυτό είναι ένα αισιόδοξο βλέμμα στη ζωή, που πολύ σε μεγάλο βαθμό定义ήκε από το χαρακτήρα της αμερικανικής εθνικής φυλής. Στην Ευρώπη του τέλους του 19ου αιώνα, όλο και πιο συχνά ακούγονταν πέσιμιστες νότες — απογοήτευση από τον πρόοδο, κούραση από την industrialization. Ο Τόμ Σάιερ, αντίθετα, εκπέμπει ενέργεια και πίστη στις δικές του δυνάμεις.

Εternaία νεότητα του εθνικού πνεύματος

Ο Τόμ Σάιερ είναι ένας εικόνα της αιώνιας νεότητας. Απορρίπτει να μεγαλώσει με τον τρόπο που τον θέλουν οι ενήλικες. Για αυτόν η ανάπτυξη δεν είναι η απομάκρυνση από τα παιχνίδια και τις περιπέτειες, αλλά η ικανότητα να τα κάνει μέρος της ζωής του. Η ανυποταξία του, η επιθυμία του για νέα και η ανυπομονησία του να μην υπακούει σε βαρετά κανόνες είναι το απόρροια του αμερικανικού πνεύματος, το οποίο ποτέ δεν ήταν στατικό, πάντα επιθυμούσε να προχωρήσει, να αναζητήσει νέες γης, νέες ευκαιρίες, νέους σκοπούς.

Ο Μάρκος Τουβέν δημιούργησε έναν χαρακτήρα που έγινε όχι απλώς ήρωας της εποχής του, αλλά και ένας αιώνιος σύμβολο. Ο Τόμ Σάιερ είναι η Αμερική στην καλύτερη της εκφραγή: ενεργή, ελευθεροπαθής, καινοτόμος, λίγο αθώος, αλλά πάντα έτοιμος να διακινδυνεύσει. Παρέμεινε επίκαιρος και σήμερα, όταν ο κόσμος αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις και αβεβαιότητες. Μας λείπει συχνά το ίδιο το μαρκτβενιανό πνεύμα: η ικανότητα να μην απογοητεύεσαι, να γελάς με τις δυσκολίες και να μετατρέπεις ακόμα και την πιο βαρετή εργασία σε ένα συναρπαστικό περιπέτεια.

Συμπέρασμα

Η φιγούρα του Τόμ Σάιερ έχει ξεπεράσει τα όρια της παιδικής λογοτεχνίας. Είναι ένας εθνικός μύθος που κρύβει τις κύριες χαρακτηριστικές της αμερικανικής ταυτότητας. Είναι μια μνεία στο ότι η επιχειρηματικότητα και ο ταλέντο δεν εξαρτώνται από την καταγωγή, ότι η φιλία είναι πιο ισχυρή από τις προκαταλήψεις και ότι υπάρχει χώρος για περιπέτειες ακόμα και στη πιο βαρετή ζωή. Μέσω του χαρακτήρα αυτού ο Μάρκος Τουβέν ενίσχυσε την κύρια αξία — την πίστη στον άνθρωπο, στην ικανότητά του να αλλάζει τη τύχη του και τον κόσμο γύρω του. Και όσο αυτή η πίστη ζει, η Αμερική θα παραμείνει η χώρα που δημιουργήθηκε από το όνειρά της.

Permanent link to this publication: