Σαραντοκινητήρας: ιστορία και σύγχρονη εποχή μεταξύ μηχανικής και νοσταλγίας

Ο σαραντοκινητήρας δεν είναι απλώς ένα απλό μουσικό όργανο, αλλά ένα σύνθετο κοινωνικοπολιτισμικό φαινόμενο που για δύο αιώνες ήταν σύμβολο της καθημερινής κουλτούρας, της τεχνικής ευφυίας και της πρόσβασης των πιο φτωχών στρωμάτων στην μουσική. Η εξέλιξή του από το εκλεπτυσμένο αριστοκρατικό αναψυκτικό μέχρι το ατрибούτο της πόλεως λαϊκής παράδοσης και στη συνέχεια του αντικειμένου μουσείου και αρθρογραφίας αντικατοπτρίζει τις κύριες αλλαγές στην κοινωνία, την τεχνολογία και την αντίληψη του ήχου.

1. Τεχνική ουσία: μουσική γραμμένη σε ξύλο και χαρτί

Ο σαραντοκινητήρας βασίζεται στον πρίσμα του προγραμματιζόμενου μηχανικού αναπαραγωγής μουσικής. Αυτό ήταν ένα αναλογικό "παίξτε" της εποχής πριν από τον φωνογραφό. Το καρδιά του είναι ο βάλβινος (κύλινδρος) με προσεκτικά τοποθετημένους στίβους (στίβτουβλος) ή, στις μεταγενέστερες μοντέλων, η περιφεριακή χαρτονένια λωρίδα (book music). Με την περιστροφή του βάλβινοι οι στίβοι τρέχουν τα δόντια του μεταλλικού γκρέιφν (ονομαζόμενο "γκρέιφν") και τον κάνουν να ακούγεται. Κάθε δόντι είναι ρυθμισμένο σε μια συγκεκριμένη νότα.

Ο κύριος στοιχείο είναι ο μηχάνισμος και το αεροσύστημα (όπως στο όργανο), που τροφοδοτούνται από την περιστροφή του χεριού. Ο αέρας ανανεώνεται στις ξύλινες ή μεταλλικές αγχάλες, που ακούγονται όταν ανοίγουν τα φτερά, που ελέγχονται από τον βάλβινο. Ετσι, ο σαραντοκινητήρας είναι ένας μικροσκοπικός μετακινούμενος οργανόαυτοματισμός.

2. Ιστορικός δρόμος: από τα σαλόνια στους πάρκους της Παρισιού και στα ρωσικά παλάτια

• Αρχές (18ος αιώνας): Οι πρόγονοι του σαραντοκινητήρα ήταν σταθεροί μηχανικοί οργανοί στις εκκλησίες και τα πλούσια σπίτια της Ευρώπης. Οι πρώτοι μετακινούμενοι εργαλεία εμφανίστηκαν, πιθανώς στη Γερμανία ή την Ιταλία (το όνομα "σαραντοκινητήρας" προέρχεται από το γαλλικό chant - τραγούδι και orgue - όργανο, μέσω του γερμανικού Drehorgel ή του ιταλικού organetto). Αρχικά ήταν ακριβά εργαλεία για την αριστοκρατία, που αναπαράγουν μοντέλες αριών από τις όπερες.

• Ζωηρός αιώνας της οδικής σαραντοκινητήρας (19ος αιώνας): Με την πτώση της παραγωγής, ο σαραντοκινητήρας έγινε μάζιμο φαινόμενο. Στο βικτωριανό Λονδίνο, στους πάρκους της Παρισιού και στα παλάτια της Πέτρογκραντ εμφανίστηκε η φιγούρα του σαραντοκινητιστή - συχνά ένας μόνο περιπλανώμενος μουσικός, Ιταλός ή Γερμανός μετανάστης. Το ρεπερτόριό του ήταν περιορισμένο σε 6-8 μελωδίες, "ζαχαρωμένα" σε έναν βάλβινο: δημοφιλείς ρομανσάκια, λαϊκές τραγούδια, αποσπάσματα από όπερες (π.χ. η αρία του Καβαραδόσσι από την "Τόςκα" ή η "Σερέντα" του Σούμπερτ). Ο σαραντοκινητήρας έγινε το πρώτο μαζικό μέσο, που εξάγει μουσικά τραγούδια στα πιο φτωχά κварτάρια.

• Σύμβολο της πόλεως φτώχειας και ρομαντισμού: Στη λογοτεχνία και την ζωγραφική ο τύπος του σαραντοκινητιστή έγινε διπλός. Από τη μια πλευρά, είναι σύμβολο φτώχειας, λύπη και κοινωνικής βάσης (όπως στις ιστορίες του Γκι ντε Μοπασάν ή στις πρώτες έργα του Ντοστογιέφσκι). Από την άλλη πλευρά, ρομαντικός τύπος ελεύθερου περιπλανώμενου που φέρνει την τέχνη στον λαό (η ποίηση του Αλεξάνδρου Πούσκιν, οι ζωγραφιές "Μόσχαϊκο δρομάκι" του Πολένι).

• Ενδιαφέρον γεγονός: Στη Ρωσική Αυτοκρατορία οι σαραντοκινητιστές συχνά εμφανίζονταν όχι μόνοι, αλλά με μαθηματικά ζώα (απλήρωτη με κόκκινη στολή ή εκπαιδευμένο βιβλίο) και παράγοντες "παιδιά" - συχνά ήταν κλέφτες ή αγορασμένα παιδιά, που αναγκάζονταν να τραγουδούν και να συλλέγουν χρήματα. Αυτό ήταν η σκληρή πλευρά του οδικού "χαρουστίκια".

3. Καταλήψεις της εποχής και οι αιτίες της εξαφάνισής του

Η πτώση του σαραντοκινητήρα ως μαζικού φαινομένου έγινε ταχύτατη στην κρίση του 19ου-20ου αιώνα για πολλούς λόγους:

1. Τεχνολογική επανάσταση: Η εμφάνιση και η μαζική διάδοση του φωνογραφού (από το 1890) και του πατεφώνου πρόσφεραν πολύ πιο ευρύ ρεπερτόριο, καλύτερη ποιότητα ήχου και τη δυνατότητα επαναλαμβανόμενης παραγωγής. Ο σαραντοκινητήρας με τις 8 μελωδίες του στον βάλβινο έχασε.

2. Αντικτυπία και αλλαγή στο ήχος: Ο θόρυβος των μοτορικών, των τραμ και της ραδιοφωνίας έκανε τον ήχο του σαραντοκινητήρα σχεδόν αόρατο και ενοχλητικό αнахρονισμό.

3. Κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και αστυνομικός έλεγχος: Οι αρχές των μεγάλων πόλεων, αντιμετωπίζοντας τον οδικό θόρυβο και την φτώχεια, άρχισαν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την δραστηριότητα των σαραντοκινητιστών, απαιτώντας ακριβείς άδειες.

4. Σύγχρονη εποχή: δεύτερη γενιά στην καλλιτεχνική και τη μνήμη

Σήμερα ο σαραντοκινητήρας δεν είναι νεκρός, αλλά επαναγεννήθηκε, μεταβαίνοντας από το πεδίο του πρακτικού αναψυκτικού στην καλλιτεχνική κληρονομιά, το έργο και τη φιλοσοφική μεταφορά.

• Μουσείο και ζωντανή αναπαράσταση: Οι σαραντοκινητήρες είναι η τιμή των συλλογών μουσείων μουσικής (π.χ. στο Βρυξέλλες, στο Βερολίνο, στο Σαν Πέτρος). Οι ερασιτέχνες και οι τεχνίτες (τιτάνες της ανακάλυψης) διατηρούν, αποκαθιστούν και κατασκευάζουν νέους εργαλείους, διατηρώντας το παλιό επάγγελμα.

• Αντικείμενο καλλιτεχνικής ανακάλυψης: Ο ήχος του σαραντοκινητήρα με τη μηχανιστική του φύση, την επανάληψη και την ελαφρά διαταραχή του έγινε μεταφορά στην σύγχρονη τέχνη.

  • Στο κινηματογράφο: Ο ήχος του είναι σχεδόν υποχρεωτικός ατрибούτο της εικονίκευσης της παλιάς Ευρώπης (ταινίες του Φεδερίκο Φελλίνι, του Ζαν-Πιερ Ζιόν "Αμάλι").

  • Στη μουσική: Το πρότυπο του σαραντοκινητήρα χρησιμοποιήθηκε από τον Ντμίτρι Σο�τακόβιτς (vocals cycle "ΣIX ρομανσάκια σε στίχους αγγλικών ποιητών"), και το ήχος του σαραντοκινητήρα σαμπλιώνεται στην ηλεκτρονική μουσική ως σύμβολο μελαγχολίας και "ζακυρωμένου" χρόνου.

  • Στη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία: Ο σαραντοκινητήρας είναι ισχυρό σύμβολο του φατύμου, της ατελείωτης επανάληψης, του αβυσσώματος. θυμηθείτε τον σαραντοκινητήρα από το μυθιστόρημα "Ο Μάγος και η Μαργαρίτα" του Μπούλγκακοφ, που προηγείται του πάρτι του Σατανά, ή την φιλοσοφική του ανάλυση από τον Βάλτερ Μπένγιαμιν ως εικόνα του μηχανιστικά αναπαραγωγόμενου τεχνικού έργου.

• Ατрибούτο των πόλεων και των παραστάσεων: Στις εορταστικές αγορές, τους ιστορικούς φεστιβάλ, στις θεατρικές παραστάσεις μπορείτε ξανά να συναντήσετε τον σαραντοκινητιστή. Αλλά πλέον δεν είναι ο φτωχός μουσικός, αλλά ένας αρτίστας-στυλιζάτορ, που προσφέρει την είσοδο στο παρελθόν. Το εργαλείο του δεν είναι μέσο επιβίωσης, αλλά μια συνειδητή πολιτισμική αναφορά.

• DIY κουλτούρα και cyberpunk: Ο πρίσμα της προγραμματισμένης μουσικής σε φυσικό φορέα (βάλβινο, περιφεριακή λωρίδα) εμπνέει τους σύγχρονους μηχανικούς και μουσικούς, που εργάζονται στη διασταύρωση του αναλογικού και του ψηφιακού, δημιουργώντας "σαραντοκινητήρες" για τις μονάδες των υπολογιστών ή τις κινητικές ακοουστικές σκαλπτούρες.

Συμπέρασμα

Ο σαραντοκινητήρας έχει περάσει από το τεχνολογικό θαύμα της εποχής της Επανάστασης των Ελλήνων μέχρι το σύμβολο της προ-η индустρικής πόλης και τελικά το κουλtuurικό αρχέτυπο στον σύγχρονο κόσμο. Η ιστορία του είναι η ιστορία του ελέγχου του ήχου, της δημοκρατίζησής του και της μετέπειτα νοσταλγίας για την "ανalog" αθωότητα.

Σήμερα ο σαραντοκινητήρας δεν ακούγεται όπως σύγχρονη μουσική, αλλά ως φωνή της ίδιας της εποχής - μηχανική, λίγο τρεμάμενη, εστιάζοντας σε μερικές απλές μελωδίες. Είναι μια μνήμη για τον κόσμο όπου η μουσική ήταν σπάνια, φυσικά αισθητή, γεγονός που φέρνει τον περιπλανώμενο ιερέα του μηχανικού τεχνικού έργου στο παράθυρο. Σε αυτό το της αξία: αν και εκτοπισμένη από την πρόοδο, έobiliσε μια νέα ζωή ως υλικό σώμα της συλλογικής μνήμης, της μελαγχολίας και της ανυποκρίτου ανθρώπινης τάσης για την ενσωμάτωση των μηχανισμών. Πλέον δεν παίζει για χρήματα - παίζει για την κοινή μας ιστορία.

Permanent link to this publication: